Zamknij
Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookies ułatwiają korzystanie z naszych serwisów. Uznajemy, że kontynuując korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę.
Więcej o plikach cookies można dowiedzieć się na uruchomionej przez IAB Polska stronie : http://wszystkoociasteczkach.pl.

90 lat Rys Historyczny

 

90 lat Państwowej Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej w Polsce

 

Polska ma bogatą tradycję związaną z meteorologią i hydrologią – sięgającą przełomu XV i XVI w. Pierwsze instrumentalne pomiary meteorologiczne i hydrologiczne wykonano w połowie XVII w. W 1655 r. zaczęła działać stacja meteorologiczna w Warszawie. Była częścią sieci florentyńskiej obejmującej 11 punktów pomiarowych na terenie Europy, stanowiącej zwiastun międzynarodowej współpracy w tej dziedzinie. Pierwsze serie obserwacji hydrologicznych (głównie wodowskazowych) pochodzą z XVII w. Regularna sieć stacji meteorologicznych i hydrologicznych na obszarze Polski, podobnie jak i w poszczególnych krajach Europy, powstawała pod koniec XIX w. Zapoczątkowanie prac dotyczących służb meteorologicznej i hydrologicznej na ziemiach polskich przypadło na czas rozbiorów, co wpłynęło na zróżnicowanie ich organizacji i zakresu działalności. Dużą pomocą w ujednoliceniu działań okazała się utworzona w tym czasie Międzynarodowa Organizacja Meteorologiczną, poprzedniczka WMO.


Po odzyskaniu po I wojnie światowej przez Polskę niepodległości od 1919 r. działały dwie niezależne służby: hydrologiczna i meteorologiczna. Służbę hydrologiczną prowadził Wydział Hydrograficzny (od 1934 Instytut Hydrograficzny), który zajmował się badaniem zjawisk związanych z przepływem wody, określaniem ich przyczyn i skutków oraz zastosowaniem wyników tych badań w budownictwie, żegludze, ochronie przeciwpowodziowej i energetyce wodnej. Służbę meteorologiczną realizował Państwowy Instytut Meteorologiczny jako „wyższy zakład naukowo-badawczy jednoczący całokształt państwowej służby meteorologicznej na obszarze Rzeczypospolitej, nie wyłączając służby dla potrzeb wojskowych”, który prowadził obserwacje i pomiary oraz badania naukowe, organizował służbę meteorologiczną na użytek służby pogody oraz potrzeb specjalnych – wojska, rolnictwa, lotnictwa, marynarki, komunikacji lądowej i wodnej.

 
W okresie międzywojennym przeprowadzono reorganizację i modernizację dawnej sieci meteorologicznej pod kierunkiem Państwowego Instytutu Meteorologicznego. Wybudowano Obserwatorium Aerologiczne w Jabłonnie koło Warszawy i w 1928 r. rozpoczęto pierwsze sondaże wyższych warstw atmosfery za pomocą balonów swobodnych. Wybudowano również dwa wysokogórskie obserwatoria meteorologiczne – na Kasprowym i na Pop Iwan. Od początku istnienia polska służba meteorologiczna włączyła się do współpracy międzynarodowej, czego dowodem była 7 Konferencja Dyrektorów Służb Meteorologicznych, która odbyła się w Warszawie we wrześniu 1935 r. Podjęła ona szereg ważnych decyzji, takich jak powołanie Komisji Regionalnych, wprowadzenie obserwacji co 3 godz., czy przyjęcie okresów 30-letnich jako podstawy analiz klimatu.

Obydwa Instytuty – Hydrograficzny i Meteorologiczny – pracowały niezależnie od siebie, każdy w swoim zakresie działania. W 1932 r. powstała koncepcja ich połączenia w jeden organizm państwowy prowadzący służbę hydrologiczno-meteorologiczną, ale koncepcja ta sprzyjająca skoordynowaniu działań i osiągnięciu lepszych rezultatów doczekała się realizacji dopiero po II wojnie światowej.


8 marca 1945 r. Uchwałą Rady Ministrów został powołany Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny na prawach departamentu w Ministerstwie Komunikacji, a 5 lutego 1946 r. Rada Ministrów wydała zatwierdzony przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej Dekret z mocą ustawy o utworzeniu Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego. W pierwszych latach powojennych odbudowywano zniszczoną infrastrukturę, zakładano nowe stacje i posterunki, organizowano służby prognoz meteorologicznych, hydrologicznych, lotniczych, agrometeorologicznych, dla żeglugi i rybaków. Powstawały podwaliny działalności naukowo-badawczej w podstawowych dziedzinach zainteresowań Instytutu. Na szerszą skalę rozpoczęto szkolenie personelu, który mógł zapewnić realizację zadań na wysokim poziomie. W latach 60. rozpoczęto wykorzystywanie pierwszych dostępnych komputerów do numerycznych obliczeń prognostycznych. Wprowadzano coraz nowocześniejsze techniki przekazu danych – od klucza Morse’a przez dalekopisy, radiodalekopisy, faksymile. Dopiero koniec XX w. przyniósł szybką transmisją danych, Internet, łącza satelitarne.


W 1973 r. z połączenia Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego i Instytutu Gospodarki Wodnej powstał Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW), przejmując wiodącą rolę w badaniach hydrologicznych i meteorologicznych w Polsce. Została wtedy rozbudowana sieć obserwacyjno-pomiarowa dotycząca liczebności stacji, jak i badanych elementów. Realizowano też zadania z zakresu technicznej kontroli zapór. Uruchomiono nowy ośrodek obliczeniowy z UMC ODRA 1305. W Legionowie uruchomiono nowy radar meteorologiczny MRŁ 2.


W drugiej połowie lat 80. rozpoczęto wprowadzanie do jednostek służby i nauki komputerów personalnych oraz oprogramowania umożliwiającego ich wykorzystane do realizacji zadań statutowych. Otwarcie rynku zakupów dewizowych umożliwiło wyposażenie służby w nowoczesne urządzenia, takie jak cyfrowe barometry, system sondaży aerologicznych z radiosondami nowego typu, automatyczne lotniskowe stacje meteorologiczne. Polska służba hydrologiczno-meteorologiczna była pierwszą służbą b. krajów socjalistycznych, która rozpoczęła modernizację opartą na najnowocześniejszym dostępnym na rynkach światowych sprzęcie pomiarowym. Na początku lat 90. dokonano znaczącej modernizacji całego systemu zbierania, przetwarzania i archiwizowania danych. Zakończono eksploatację komputera ODRA 1305, którą zastąpiono serwerami baz danych AS 400 i RS 6000, prowadzono cyfryzację systemu przekazywania danych w systemie telekomunikacyjnym Instytutu, rozpoczęto budowę systemu radarów meteorologicznych opartą na nowoczesnej technologii dopplerowskiej. Oddano do eksploatacji statek badawczy r/v Baltica. Podjęto prace nad numerycznymi meteorologicznymi modelami mezoskalowymi.


W 1994 r. Rada Naukowa IMGW przyjęła „Program rozwoju i modernizacji służby hydrologiczno meteorologicznej w latach 1995-2005”, który stał się podstawą dalszych działań modernizacyjnych i został w całości, w rozszerzonej postaci, zrealizowany dzięki pożyczce Banku Światowego po powodzi w lipcu 1997. Wzrastała aktywność Instytutu na arenie międzynarodowej. Do najważniejszych przedsięwzięć należało przystąpienie Polski do konsorcjów modelowania numerycznego ALADIN i COSMO. Oba te przedsięwzięcia umożliwiły rozwój i stosowanie nowoczesnych modeli w praktyce synoptycznej, zdecydowanie podniosło wiarygodność prognoz i stało się podstawą do działań służby m.in. w czasie powodzi w 1997 r.


Po katastrofalnej w skutkach powodzi w lipcu 1997 r. w dorzeczu Odry i Wisły i podpisaniu przez Rząd RP i Bank Światowy umowy dotyczącej pożyczki na realizację programu usuwania jej skutków rozpoczęła się modernizacja służby hydrologiczno-meteorologicznej. Powstała sieć automatycznych stacji meteorologicznych i hydrologicznych, zostały zmodernizowane stacje synoptyczne, powstał system 8 dopplerowskich radarów meteorologicznych POLRAD wraz z systemem przetwarzania i prognozowania zjawisk, sieć wykrywania i lokalizacji burz i wyładowań atmosferycznych PERUN, system transmisji danych, nowoczesny system przetwarzania i wizualizacji danych dla biur prognoz meteorologicznych i hydrologicznych oraz lotniskowych stacji meteorologicznych, systemy prognozowania meteorologicznego i hydrologicznego oparte na hydrodynamicznych modelach matematycznych, zakupiono superkomputer umożliwiający obliczanie modeli, służbę terenową wyposażono w nowe środki transportu i nowoczesną aparaturę pomiarową. Realizacja projektu Banku Światowego obejmującego większość obszarów działalności państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej, mimo że przebiegała z licznymi trudnościami technicznymi i prawnymi, doprowadziła do powstania jednego z najnowocześniejszych w Europie i na świecie systemów osłony hydrologiczno-meteorologicznej.


Dzięki temu zarówno jednostki służby, jak i nauki mają możliwość pozyskiwania i przetwarzania danych o stanie atmosfery i hydrosfery z obszaru kraju i świata, a także z przestrzeni kosmicznej. Możliwości prognozowania i ostrzegania zostały wzmocnione systemami numerycznego prognozowania dzięki własnemu superkomputerowi i hydrodynamicznym modelom prognostycznym – meteorologicznym i hydrologicznym. Szeroka współpraca ze służbami skupionymi w WMO pozwala na ciągłą wymianę doświadczeń i wspólne rozwijanie najbardziej zaawansowanych technologii, np. dotyczących rozwoju prognostycznych modeli meteorologicznych i hydrologicznych.


Przystąpienie Polski do Europejskiej Organizacji Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych (EUMETSAT) na prawach Kraju Współpracującego w 1999 r., a od 2009 r. na pełnych prawach członkowskich pozwoliło na rozszerzenie dostępu do cyfrowych danych satelitarnych, udziału w pracach badawczo–rozwojowych oraz pozyskiwanie oprogramowania niezbędnego do pełnego wykorzystywania w praktyce informacji z satelitów METEOSAT i Metop, a w przyszłości z nowych systemów. Podjęto starania o przystąpienie do ECMWF (Europejskiego Centrum Prognoz Średnioterminowych), co pozwoliłoby szerzej korzystać z możliwości obliczeniowych Centrum oraz umożliwiłoby dostęp do prognoz o dłuższym niż dotychczas okresie wyprzedzenia, w tym sezonowych i klimatycznych.

Konsekwentnie jest rozwijana współpraca ze Światową Organizacją Meteorologiczną. Przystąpienie do platformy METEOALARM w znaczącym stopniu zintegrowało polską służbę ze służbami europejskimi, zwłaszcza w przypadku wystąpienia groźnych zjawisk meteorologicznych. Pomyślnie rozwija się współpraca z innymi służbami meteorologicznymi i hydrologiczno-meteorologicznymi. Instytut bierze udział w pracach wielu organizacji międzynarodowych, m.in. EUMETSAT, ECMWF, EUMETNET, HELCOM, ECOMET, ICOLD, COSMO. 


Dużym zainteresowaniem cieszy się internetowa witryna Pogodynka. pl. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej PIB ma certyfikat jakości w obszarze meteorologicznej osłony lotnictwa cywilnego do 2012 r.

Polska Państwowa Służba Hydrologiczno-Meteorologiczna prowadzona przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej PIB jest sprawną i dobrze funkcjonującą organizacją realizującą zadania Państwa związane z meteorologiczną i hydrologiczną osłoną Społeczeństwa, gospodarką narodową i ekonomiką kraju w kwestii zapobiegania i ograniczania skutków zagrożeń ze strony sił natury. Odgrywa znaczącą rolę w realizacji strategii zrównoważonego rozwoju, ochrony środowiska i badań umożliwiających udział Polski w projektach naukowych decydujących o dobrostanie obecnego i przyszłych pokoleń.


Chociaż pogoda i klimat budzą największe zainteresowanie wówczas, gdy nie sprzyjają naszym przedsięwzięciom, Państwowa Służba Hydrologiczno-Meteorologiczna realizuje swoje zadania 24 godz. na dobę, przez 365 dni w roku, obserwując, analizując i prognozując potencjalne źródła zagrożeń, a gdy przekroczą one stan krytyczny, przekazując stosowane ostrzeżenia.