{"id":10445,"date":"2021-10-06T17:04:26","date_gmt":"2021-10-06T15:04:26","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost:8000\/nobel-2021-w-dziedzinie-fizyki-za-fizyczne-modelowanie-klimatu-ziemi-kwantyfikacje-zmiennosci-i-wiarygodne-przewidywanie-globalnego-ocieplenia\/"},"modified":"2025-08-25T12:49:35","modified_gmt":"2025-08-25T10:49:35","slug":"nobel-2021-w-dziedzinie-fizyki-za-fizyczne-modelowanie-klimatu-ziemi-kwantyfikacje-zmiennosci-i-wiarygodne-przewidywanie-globalnego-ocieplenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imgw.pl\/en\/nobel-2021-w-dziedzinie-fizyki-za-fizyczne-modelowanie-klimatu-ziemi-kwantyfikacje-zmiennosci-i-wiarygodne-przewidywanie-globalnego-ocieplenia\/","title":{"rendered":"Nobel 2021 w dziedzinie fizyki za \u201cfizyczne modelowanie klimatu Ziemi, kwantyfikacj\u0119 zmienno\u015bci i wiarygodne przewidywanie globalnego ocieplenia\u201d"},"content":{"rendered":"

Modele meteorologiczne stanowi\u0105 klucz do zrozumienia zachodz\u0105cej wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zmiany klimatu. Tegoroczne nagrody Nobla dowodz\u0105, \u017ce skomplikowany system klimatyczny Ziemi mo\u017cna skutecznie bada\u0107 i z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem prognozowa\u0107 jego stan w przysz\u0142o\u015bci. W uzasadnieniu wyboru zwr\u00f3cono uwag\u0119 na \u201eprze\u0142omowy wk\u0142ad odkry\u0107 w nasze zrozumienie z\u0142o\u017conych system\u00f3w fizycznych\u201d.<\/h2>\n

Kr\u00f3lewska Szwedzka Akademia Nauk w 2021 r. uhonorowa\u0142a Nagrod\u0105 Nobla w dziedzinie fizyki trzech naukowc\u00f3w: Syukuro Manabego<\/strong> z Uniwersytetu Princeton w USA, Klausa Hasselmanna<\/strong> z hamburskiego Instytutu Meteorologii im. Maxa Plancka w Niemczech oraz Giorgia Parisiego<\/strong> z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie. Po\u0142ow\u0105 nagrody w wysoko\u015bci 10 mln koron, czyli ok. 980 tys. euro, podziel\u0105 si\u0119 Manabe i Hasselmann, kt\u00f3rzy zostali wyr\u00f3\u017cnieni za \u201efizyczne modelowanie klimatu Ziemi, kwantyfikacj\u0119 zmienno\u015bci i wiarygodne przewidywanie globalnego ocieplenia\u201d. Druga cz\u0119\u015b\u0107 nagrody przypad\u0142a Parisiemu \u201eza odkrycie wzajemnego oddzia\u0142ywania nieporz\u0105dku i fluktuacji w uk\u0142adach fizycznych od skali atomowej do planetarnej\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Syukuro Manabe jest jednym z pierwszych naukowc\u00f3w, kt\u00f3ry w latach 60. rozpocz\u0105\u0142 badania nad zmienno\u015bci\u0105 klimatu. By\u0142 pionierem wykorzystania komputer\u00f3w w analizach klimatycznych i modelowaniu. W swoich pracach wykaza\u0142, \u017ce zwi\u0119kszaj\u0105cy si\u0119 poziom dwutlenku w\u0119gla w atmosferze prowadzi do wzrostu temperatury na powierzchni Ziemi. Jego odkrycia po\u0142o\u017cy\u0142y podwaliny pod rozw\u00f3j obecnych modeli klimatycznych.<\/p>\r\n\r\n

Badania nad wp\u0142ywem dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka na temperatur\u0119 Ziemi prowadzi\u0142 w latach 60. i 70. r\u00f3wnie\u017c Klaus Hasselmann. Jako pierwszy stworzy\u0142 model \u0142\u0105cz\u0105cy pogod\u0119 i klimat, dzi\u0119ki czemu udowodni\u0142, \u017ce modelowanie klimatyczne mo\u017ce by\u0107 wiarygodne pomimo chaotycznej natury pogody.<\/p>\r\n\r\n

Z kolei Giorgio Parisi od lat 80. zajmuje si\u0119 kwantow\u0105 teori\u0105 pola, mechanik\u0105 statystyczn\u0105 i uk\u0142adami z\u0142o\u017conymi. Jego odkrycia pozwoli\u0142y zrozumie\u0107 i opisa\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych i pozornie ca\u0142kowicie przypadkowych materia\u0142\u00f3w i zjawisk, nie tylko w fizyce, ale tak\u017ce w innych, bardzo r\u00f3\u017cnych dziedzinach, takich jak matematyka, biologia, neuronauka i uczenie maszynowe. Parisi skupi\u0142 si\u0119 w swoich badaniach na tzw. szkle spinowym \u2013 materiale magnetycznym, kt\u00f3ry wykazuje lokalne uporz\u0105dkowanie spin\u00f3w (moment\u00f3w magnetycznych), lecz nie posiada wypadkowego momentu magnetycznego. Naukowiec odkry\u0142 ukryte wzorce, kt\u00f3re wyja\u015bniaj\u0105 to zachowanie.<\/p>\r\n\r\n

\u201eDla Centrum Modelowania Meteorologicznego IMGW-PIB tegoroczna nagroda Nobla jest szczeg\u00f3lnym wydarzeniem. To pierwszy przypadek uhonorowania tak presti\u017cowym wyr\u00f3\u017cnieniem \u201emodelarza\u201d, jak nazywaj\u0105 nas \u2013 specjalist\u00f3w od modelowania matematycznego pogody \u2013 synoptycy. I dzieje si\u0119 to w roku trzydziestolecia jubileuszu rozwoju numerycznych modeli w Polsce. Czujemy si\u0119 jako \u015brodowisko docenieni, \u017ce po dekadach odkry\u0107 w tej dziedzinie, ta wyj\u0105tkowa nagroda trafi\u0142a do ludzi, kt\u00f3rzy stworzyli podwaliny nowoczesnych modeli meteorologicznych i klimatycznych. Opracowane przez Syukuro Manabe, i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z nim zespo\u0142y, jednowymiarowy model atmosfery w r\u00f3wnowadze radiacyjno-konwekcyjnej z dodatnim sprz\u0119\u017ceniem zwrotnym pary wodnej oraz sprz\u0119\u017cony model ocean-atmosfera, pozwoli\u0142y na budow\u0119 globalnego modelu cyrkulacji atmosfery. Dzi\u0119ki tym modelom odkryto, \u017ce w odpowiedzi na zmian\u0119 koncentracji dwutlenku w\u0119gla w atmosferze, temperatura wzrasta przy powierzchni Ziemi i w troposferze, natomiast obni\u017ca si\u0119 w stratosferze. Opracowanie modelu radiacyjno-konwekcyjnego by\u0142o niezwykle wa\u017cnym krokiem w kierunku stworzenia kompleksowego modelu og\u00f3lnej cyrkulacji atmosfery, kt\u00f3r\u0105 obecnie wykorzystujemy w modelowaniu meteorologicznym i klimatycznym, a w ostatnich latach r\u00f3wnie\u017c w modelach pogody planet Uk\u0142adu S\u0142onecznego, a nawet egzoplanet\u201d.<\/strong> \u2013 skomentowa\u0142 przyznanie nagrod\u0119 prof. Mariusz Figurski, Dyrektor Centrum Modelowania Meteorologicznego IMGW-PIB.<\/p>\r\n\r\n

Manabe, Hasselmann i Parisi wykorzystali z\u0142o\u017con\u0105 matematyk\u0119, by wyja\u015bni\u0107 i przewidzie\u0107 chaotyczno\u015b\u0107 si\u0142 natury w symulacjach komputerowych czyli w modelowaniu. Dzi\u0119ki ich osi\u0105gni\u0119ciom, dzi\u015b jeste\u015bmy w stanie prognozowa\u0107 prawdopodobne zmiany w klimacie Ziemi  z kilkudziesi\u0119cioletnim wyprzedzeniem. W swoim wyst\u0105pieniu Giorgio Parisi zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na \u201ekonieczno\u015b\u0107 pilnych i zdecydowanych decyzji w walce ze zmianami klimatycznymi\u201d. Podkre\u015bli\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce \u201eprzysz\u0142o\u015b\u0107 pokole\u0144 zale\u017cy od naszych dzia\u0142a\u0144 tu i teraz\u201d.<\/p>\n\n\n

\n
\n\"\"\n<\/div>\n<\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Modele meteorologiczne stanowi\u0105 klucz do zrozumienia zachodz\u0105cej wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zmiany klimatu. Tegoroczne nagrody Nobla dowodz\u0105, \u017ce skomplikowany system klimatyczny Ziemi mo\u017cna skutecznie bada\u0107 i z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem prognozowa\u0107 jego stan w przysz\u0142o\u015bci. W uzasadnieniu wyboru zwr\u00f3cono uwag\u0119 na \u201eprze\u0142omowy wk\u0142ad odkry\u0107 w nasze zrozumienie z\u0142o\u017conych system\u00f3w fizycznych\u201d. Kr\u00f3lewska Szwedzka Akademia Nauk w 2021 r. uhonorowa\u0142a Nagrod\u0105 […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":10447,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-10445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10445"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10448,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10445\/revisions\/10448"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}