Regulacj\u0105 ciep\u0142oty ludzkiego cia\u0142a, kt\u00f3rego optymalna temperatura wynosi 37 st. Celsjusza, steruje podwzg\u00f3rze znajduj\u0105ce si\u0119 w centralnej cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu. W tych z\u0142o\u017conych procesach fizjologicznych wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c hormony tarczycy, poniewa\u017c zarz\u0105dzaj\u0105 naszym metabolizmem. Co jednak istotne, mechanizmy fizjologicznej termoregulacji s\u0105 efektywne tylko w ograniczonym zakresie. Kiedy temperatura cia\u0142a cz\u0142owieka ulegnie zmianie w zakresie ponad \u00b12 st. Celsjusza, naturalna regulacja mo\u017ce by\u0107 niewystarczaj\u0105ca do powstrzymania dalszego wzrostu b\u0105d\u017a spadku ciep\u0142oty organizmu \u2013 w\u00f3wczas konieczna jest zmiana behawioru (np. zestawu odzie\u017cy, aktywno\u015bci) lub ingerencja z zewn\u0105trz.<\/p>\n
Co z ciep\u0142em, gdy zimno<\/strong><\/p>\n Wymiana ciep\u0142a mi\u0119dzy cia\u0142em cz\u0142owieka a jego otoczeniem odbywa si\u0119 na drodze takich proces\u00f3w fizycznych jak: promieniowanie, przewodzenie (przy kontakcie bezpo\u015brednim), konwekcja (unoszenie ogrzanych, cieplejszych porcji powietrza w przypowierzchniowej warstwie sk\u00f3ry) i parowanie (potu b\u0105d\u017a wilgotnej powierzchni). W zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w pogodowych poszczeg\u00f3lne zjawiska zachodz\u0105 z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105 i zmienia si\u0119 ich udzia\u0142 w bilansie cieplnym.<\/p>\n W ch\u0142odnej po\u0142owie roku istotnym mechanizmem jest przewodzenie powoduj\u0105ce utrat\u0119 ciep\u0142a z organizmu. Wzrasta ono proporcjonalnie w zale\u017cno\u015bci od r\u00f3\u017cnicy temperatury pomi\u0119dzy cia\u0142em a o\u015brodkiem, z kt\u00f3rym cia\u0142o si\u0119 styka. Opr\u00f3cz r\u00f3\u017cnicy w termice istotna jest r\u00f3wnie\u017c pojemno\u015b\u0107 cieplna. W przypadku wody jest ona 10-25 razy wi\u0119ksza ni\u017c powietrza, st\u0105d osoby w zamoczonym ubraniu ulegaj\u0105 wych\u0142odzeniu znacznie szybciej ni\u017c te w suchej odzie\u017cy, przebywaj\u0105ce w takich samych warunkach termicznych.<\/p>\n W tym momencie do g\u0142osu dochodzi konwekcja, czyli unoszenie cieplejszych ni\u017c otoczenie porcji powietrza. Konwekcja jest istotnie modyfikowana przez przep\u0142yw powietrza \u2013 im wi\u0119ksza pr\u0119dko\u015b\u0107 wiatru, tym wi\u0119kszy b\u0119dzie och\u0142adzaj\u0105cy wp\u0142yw tego mechanizmu. Co ciekawe najwi\u0119ksze straty ciep\u0142a z organizmu obserwuje si\u0119 nie przy bardzo silnym wietrze, ale w przedziale pr\u0119dko\u015bci 0-32 km\/h (8 m\/s).<\/p>\n Ruch powietrza wzmaga\u0107 b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c parowanie, o ile w powietrzu atmosferycznym wyst\u0119puje deficyt wilgotno\u015bci, cho\u0107 w tej porze roku straty dotyczy\u0107 b\u0119d\u0105 g\u0142\u00f3wnie tych na odparowanie wilgoci w porcjach wydychanego powietrza. Chyba, \u017ce zastosujemy odzie\u017c o zbyt wysokiej, w stosunku do panuj\u0105cych warunk\u00f3w, izolacyjno\u015bci termicznej i dojdzie do odparowania potu. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce w skrajnych sytuacjach, w \u015brodowisku zimnym mo\u017cliwe jest te\u017c wyst\u0105pienie niebezpiecznego odwodnienia organizmu, wynikaj\u0105cego z efektu zwi\u0119kszonej diurezy i zmniejszonego pragnienia.<\/p>\n Jak oceni\u0107 obci\u0105\u017cenie cieplne organizmu?<\/strong><\/p>\n W IMGW-PIB do okre\u015blenia obci\u0105\u017cenia cieplnego organizmu wykorzystuje si\u0119 dane meteorologiczne, na podstawie kt\u00f3rych biometeorolodzy obliczaj\u0105 bilans cieplny cia\u0142a cz\u0142owieka i warto\u015b\u0107 wska\u017anika UTCI. Analizy ty wykonuje si\u0119 za pomoc\u0105 modeli, opartych na statystycznych uproszczeniach dotycz\u0105cych parametr\u00f3w cia\u0142a, jego aktywno\u015bci oraz adekwatnego do panuj\u0105cych warunk\u00f3w zestawu odzie\u017cy. Na tej podstawie eksperci szacuj\u0105 wielo\u015b\u0107 strumieni ciep\u0142a, wydatek energetyczny oraz potencjalne zmiany parametr\u00f3w fizjologicznych w czasie ekspozycji na zadane warunki pogodowe. Wi\u0119cej o prognozie obci\u0105\u017cenia cieplnego i wska\u017aniku UTCI znajdziecie tutaj https:\/\/biometeo.imgw.pl\/?page=UTCI<\/a>. Prognozy publikowane s\u0105 w formie kategorii wraz z opisem wyst\u0119powania spodziewanych objaw\u00f3w fizjologicznych oraz rekomendacjami dzia\u0142a\u0144 ograniczaj\u0105cych niekorzystny wp\u0142yw warunk\u00f3w meteorologicznych.<\/p>\n Jak reaguje cia\u0142o?<\/strong><\/p>\n W warunkach silnego obci\u0105\u017cenia zimnem, utrata ciep\u0142a z organizmu i spadek temperatury sk\u00f3ry ods\u0142oni\u0119tych partii cia\u0142a post\u0119puje bardzo szybko \u2013 najwi\u0119kszy jest zwykle w pierwszych 15 minutach. Po up\u0142ywie tego czasu nasze subiektywne odczucie termiczne mo\u017ce by\u0107 drastycznie odmienne od pocz\u0105tkowego. Warto mie\u0107 to na uwadze. Ze wzgl\u0119du na intensywne pobudzenie zako\u0144cze\u0144 nerwowych termoreceptor\u00f3w zlokalizowanych w sk\u00f3rze oraz jej reakcj\u0119 obronn\u0105 na zimno, nawet przy kr\u00f3tkim pobycie na zewn\u0105trz mo\u017cemy odczuwa\u0107 szczypanie. Na szcz\u0119\u015bcie nasz m\u00f3zg to doskona\u0142y ksi\u0119gowy i strateg. By ograniczy\u0107 straty ciep\u0142a i zadba\u0107 o przetrwanie, w pierwszej kolejno\u015bci ograniczy przep\u0142yw krwi w naczyniach w\u0142osowatych sk\u00f3ry tak zwanych cz\u0119\u015bci peryferyjnych \u2013 na przyk\u0142ad w palcach. Znajduj\u0105 si\u0119 one daleko od m\u00f3zgu i organ\u00f3w wewn\u0119trznych, a z perspektywy przetrwania organizmu s\u0105 mniej istotne, wi\u0119c mo\u017cna je \u201epo\u015bwi\u0119ci\u0107\u201d. Na zimno, ze wzgl\u0119du na wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 naczy\u0144 w przekroju, reaguje silniej r\u00f3wnie\u017c sk\u00f3ra twarzy. Pocz\u0105tkowo szczypaniem i zaczerwienieniem, a przy d\u0142u\u017cszym (2-godzinnym) pobycie na zewn\u0105trz r\u00f3wnie\u017c dr\u0119twieniem i dolegliwo\u015bciami b\u00f3lowymi. W tych warunkach nie dojdzie jeszcze do odmro\u017ce\u0144. Szcz\u0119\u015bliwie kr\u0105\u017cenie w naczyniach w\u0142osowatych nie zostaje ca\u0142kowicie zatrzymane, a mechanizmy fizjologiczne chroni\u0105 kom\u00f3rki sk\u00f3ry przed zamarzaniem. Wi\u0119cej na ten temat przeczytacie w naszym zimowym vademecum http:\/\/localhost:8000\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/vadamecum-biometeo-na-zime-od-imgw-pib_0.pdf<\/a>.<\/p>\n Co ciekawe, silne obci\u0105\u017cenie organizmu zimnem mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 r\u00f3wnie\u017c przy temperaturze dodatniej. Zagro\u017cenie jest realne nawet powy\u017cej 5 st. Celsjusza, je\u017celi wyst\u0119puje jednocze\u015bnie silny wiatr (>8 m\/s) oraz brak lub niewielka dostawa promieniowania s\u0142onecznego. Z tego wzgl\u0119du jesieni\u0105 i zim\u0105 wi\u0119ksze obci\u0105\u017cenie organizmu zimnem cz\u0119sto pojawia si\u0119 na wybrze\u017cu Morza Ba\u0142tyckiego, gdzie trwa sezon sztormowy.<\/p>\n Co mo\u017cemy z tym zrobi\u0107?<\/strong><\/p>\n Gdy w prognozie pojawia si\u0119 informacja o silnym obci\u0105\u017ceniu zimnem (UTCI -3), to bezwzgl\u0119dnie powinni\u015bmy zadba\u0107 o zestaw odzie\u017cy adekwatny do panuj\u0105cych warunk\u00f3w. Nie wiemy jaki? Wystarczy spojrze\u0107 na prognoz\u0119: https:\/\/biometeo.imgw.pl\/?page=CLO<\/a><\/p>\n Izolacja od zimna do podstawa. Je\u015bli wyst\u0119puje silne obci\u0105\u017cenie, to znaczy, \u017ce nat\u0119\u017cenie utraty ciep\u0142a z organizmu oraz fizjologicznych proces\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 uruchomione (co wymaga od organizmu dodatkowej energii) b\u0119dzie znaczne. Wyj\u015bcie \u201etylko na chwil\u0119\u201d, \u201eszybciej ni\u017c zd\u0105\u017c\u0119 zmarzn\u0105\u0107\u201d albo \u201ezaraz przyjedzie m\u00f3j autobus\u201d to nara\u017canie si\u0119 na wych\u0142odzenie i ryzyko dla zdrowia. Jedziesz rowerem? Przygotuj dobry str\u00f3j, a wcze\u015bniej zastan\u00f3w si\u0119 czy dasz rad\u0119 wykrzesa\u0107 wi\u0119cej energii? Strata energii zawsze os\u0142abia. Je\u015bli nie na bie\u017c\u0105co to niestety w d\u0142u\u017cszej perspektywie. Wych\u0142odzony organizm b\u0119dzie os\u0142abiony i bardziej podatny na infekcje.<\/p>\n Je\u015bli pobyt na zewn\u0105trz z jakiej\u015b przyczyny przed\u0142u\u017ca si\u0119, to podejmij dodatkowe dzia\u0142ania w celu wytworzenia metabolicznego ciep\u0142a. Twoje zachowanie ma bardzo du\u017ce znaczenie. Pomo\u017ce ciep\u0142y posi\u0142ek lub nap\u00f3j (energia dostarczona przez rozkr\u0119cenie metabolizmu), zwi\u0119kszenie aktywno\u015bci (np. spokojny ch\u00f3d) \u2013 ale nie ekstremalnie, \u017ceby mi\u0119\u015bnie zamiast si\u0119 rozgrza\u0107 nie uleg\u0142y wyczerpaniu (a bilans energetyczny nie sta\u0142 si\u0119 ujemny), szukanie innych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a, miejsc os\u0142oni\u0119tych od wiatru czy pozycji cia\u0142a, w kt\u00f3rej wypromieniowanie ciep\u0142a b\u0119dzie mniejsze (embrionalna).<\/p>\n Kiedy prognozowane jest silne obci\u0105\u017cenie organizmu zimnem, warto aby dzieci, osoby starsze, chorzy czy rekonwalescenci ograniczyli pobyt w terenie otwartym do niezb\u0119dnego minimum. Negatywne skutki wych\u0142odzenia b\u0105d\u017a os\u0142abienia wydolno\u015bci organizmu zbyt intensywnym przebiegiem proces\u00f3w fizjologicznych mog\u0105 w ich przypadku przewy\u017csza\u0107 korzy\u015bci z pobytu na zewn\u0105trz.<\/p>\n