Gdy w 1873 roku powo\u0142ywano do \u017cycia Mi\u0119dzynarodow\u0105 Organizacj\u0119 Meteorologiczn\u0105 (prekursork\u0119 WMO), \u015bwiat ju\u017c zacz\u0105\u0142 si\u0119 ociepla\u0107 w wyniku spalania paliw kopalnych. Do chwili obecnej \u015brednia temperatura powierzchni Ziemi wzros\u0142a o ponad 1 st. Celsjusza, pogoda sta\u0142a si\u0119 bardziej ekstremalna, a oceany cieplejsze i bardziej kwa\u015bne. Podnosi si\u0119 poziom m\u00f3rz, a lodowce i pokrywa lodowa topniej\u0105. Tempo tych zmian przyspiesza. Je\u017celi chcemy zapewni\u0107 przysz\u0142ym pokoleniom mo\u017cliwo\u015b\u0107 przetrwania i rozwoju na naszej planecie, potrzebujemy pilnych dzia\u0142a\u0144 tu i teraz \u2013 zar\u00f3wno w obszarze ograniczania emisji, jak r\u00f3wnie\u017c adaptacji do nowych warunk\u00f3w.<\/p>\n
Szybki post\u0119p naukowy i technologiczny znacznie poprawi\u0142 dok\u0142adno\u015b\u0107 prognoz pogody, umo\u017cliwiaj\u0105c skuteczne wdra\u017canie system\u00f3w wczesnego ostrzegania ratuj\u0105cych \u017cycie i mienie ludzi. Dzi\u0119ki olbrzymim zbiorom danych pomiarowych, kt\u00f3re s\u0105 swobodnie udost\u0119pniane globalnej spo\u0142eczno\u015bci, wci\u0105\u017c powstaj\u0105 nowe narz\u0119dzia do monitorowania, symulowania i prognozowania globalnego klimatu, a najnowsze osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji daj\u0105 nadziej\u0119 na kolejne prze\u0142omowe odkrycia. Pogoda, klimat i obieg wody na Ziemi mog\u0105 by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci ca\u0142kiem inne od tego, co znamy i rozumiemy. Musimy stawi\u0107 czo\u0142a tym wyzwaniom i wykorzysta\u0107 szans\u0119, jak\u0105 daje nam nauka. Historia WMO to niezwyk\u0142a droga rozwoju opartego na wiedzy i technologii, ale przede wszystkim przyk\u0142ad unikalnego systemu wsp\u00f3\u0142pracy w s\u0142u\u017cbie spo\u0142ecze\u0144stwu.<\/p>\n
Prze\u0142omowe stulecie<\/strong><\/p>\n Zim\u0105 1859 roku u wybrze\u017cy Wysp Brytyjskich wyst\u0105pi\u0142 niezwykle silny sztorm, podczas kt\u00f3rego zagin\u0119\u0142y 133 statki, a 90 zosta\u0142o powa\u017cnie uszkodzonych. Zgin\u0119\u0142o 800 os\u00f3b. Po tej tragedii Robert FitzRoy, \u00f3wczesny szef brytyjskiego Met Office, sporz\u0105dzi\u0142 raport, w kt\u00f3rym przekonywa\u0142, \u017ce na podstawie danych meteorologicznych sztorm mo\u017cna by\u0142o przewidzie\u0107. Wbrew sceptycznym opiniom \u015brodowiska naukowego uzyska\u0142 poparcie dla swoich metod prognostycznych i dzi\u0119ki jego staraniom w 1861 roku uruchomiono pierwsz\u0105 na \u015bwiecie s\u0142u\u017cb\u0119 ostrzegania przed sztormami. To tylko jeden z wielu wizjoner\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym w XIX wieku zacz\u0119to na powa\u017cnie my\u015ble\u0107 o prognozowaniu pogody. Problemem by\u0142a jednak komunikacja i wymiana informacji.<\/p>\n Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na to zagadnienie zwr\u00f3ci\u0142 prof. Buys Ballot, dyrektor Kr\u00f3lewskiego Holenderskiego Instytutu Meteorologicznego i pierwszy prezydent Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Meteorologicznej (IMO), kt\u00f3ry podczas Pierwszego Mi\u0119dzynarodowego Kongresu Meteorologicznego w 1873 roku wyg\u0142osi\u0142 tez\u0119 pozostaj\u0105c\u0105 do dzi\u015b jedn\u0105 z si\u0142 nap\u0119dowych WMO: \u201ePosiadanie og\u00f3lno\u015bwiatowej sieci obserwacji meteorologicznych, swobodna wymiana danych mi\u0119dzy narodami oraz mi\u0119dzynarodowe porozumienie w sprawie znormalizowanych metod i jednostek obserwacji to podstawa, aby m\u00f3c por\u00f3wnywa\u0107 te obserwacje\u201d.<\/p>\n We wczesnych latach funkcjonowania IMO zmiany zachodzi\u0142y stopniowo, ale systematycznie \u2013 zar\u00f3wno w zakresie doskonalenia oprzyrz\u0105dowania meteorologicznego, jak i wysi\u0142k\u00f3w zmierzaj\u0105cych do stworzenia og\u00f3lno\u015bwiatowej sieci obserwacyjno-pomiarowej. Pierwszy Mi\u0119dzynarodowy Rok Polarny 1882-1883 zako\u0144czy\u0142 si\u0119 sukcesem \u2013 wok\u00f3\u0142 Bieguna P\u00f3\u0142nocnego powsta\u0142y stacje meteorologiczne \u2013 a prace prowadzone podczas Drugiego Mi\u0119dzynarodowego Roku Polarnego 1932-1933 udowodni\u0142y, \u017ce obserwacje pogodowe w regionach polarnych mog\u0105 poprawi\u0107 dok\u0142adno\u015b\u0107 prognoz w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata.<\/p>\n Wobec nowych wyzwa\u0144 istniej\u0105ca struktura IMO sta\u0142a si\u0119 niewystarczaj\u0105ca. Na posiedzeniu Mi\u0119dzynarodowego Komitetu Meteorologicznego w 1946 roku przyj\u0119to projekt powo\u0142ania nowej instytucji, kt\u00f3ry zosta\u0142 ostatecznie podpisany rok p\u00f3\u017aniej 11 pa\u017adziernika. Traktat wszed\u0142 w \u017cycie 23 marca 1950 roku, a 17 marca 1951 roku IMO formalnie sta\u0142a si\u0119 \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0105 Meteorologiczn\u0105.<\/p>\n Powojenna rzeczywisto\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej odbudowa gospodarek oraz boom w transporcie morskim i lotniczym da\u0142y impuls do rozwoju system\u00f3w obserwacyjnych i telekomunikacyjnych na l\u0105dzie, morzu i w powietrzu. Jednak nadal istnia\u0142y ogromne po\u0142acie Ziemi, gdzie cz\u0142owiek nie si\u0119ga\u0142 aparatur\u0105 pomiarow\u0105. Braki te stara\u0142 si\u0119 wype\u0142ni\u0107 mi\u0119dzynarodowy projekt badawczy, obejmuj\u0105cy r\u00f3\u017cnorodne badania z zakresu geofizyki podejmowane w okresie od 1 lipca 1957 do 31 grudnia 1958 roku (tzw. Mi\u0119dzynarodowy Rok Geofizyczny 1957-1958). Obejmowa\u0142 on m.in. pomiary promieniowania s\u0142onecznego i ozonu atmosferycznego, kt\u00f3re pozwoli\u0142y nam lepiej zrozumie\u0107 rol\u0119 warstwy ozonowej Ziemi i unaoczni\u0142y potrzeb\u0119 jej ochrony przed niszcz\u0105cymi chemikaliami.<\/p>\n Pojawienie si\u0119 w tym samym czasie satelit\u00f3w meteorologicznych zapocz\u0105tkowa\u0142o now\u0105 er\u0119 danych obserwacyjnych dla ca\u0142ego globu. W 1957 roku \u00f3wczesny Zwi\u0105zek Radziecki (ZSRR) wystrzeli\u0142 na orbit\u0119 pierwsze satelity SPUTNIK-1 i SPUTNIK-2, rok p\u00f3\u017aniej Stany Zjednoczone umie\u015bci\u0142y satelit\u0119 EXPLORER-1. Pierwszy na \u015bwiecie satelita pogodowy, Television Infrared Observation Satellite (TIROS-1), zosta\u0142 wyniesiony na orbit\u0119 1 kwietnia 1960 roku. W odpowiedzi na te wydarzenia Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do WMO o zbadanie potencja\u0142u satelit\u00f3w pogodowych w ramach programu pokojowego wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Pomimo r\u00f3\u017cnic politycznych Stany Zjednoczone i ZSRR opracowa\u0142y raport, kt\u00f3ry sk\u0142oni\u0142 WMO do uruchomienia w 1963 roku programu World Weather Watch (WWW).<\/p>\n World Weather Watch \u2013 maj\u0105cy w tym roku swoje 60. urodziny \u2013 to system starszy ni\u017c World Wide Web, ale r\u00f3wnie wa\u017cny. Sk\u0142ada si\u0119 on ze skoordynowanych system\u00f3w krajowych, obs\u0142ugiwanych przez narodowe s\u0142u\u017cby meteorologiczne oraz innych komponent\u00f3w pozyskiwania danych pomiarowych z l\u0105d\u00f3w, m\u00f3rz i kosmosu. Program umo\u017cliwia gromadzenie i dystrybucj\u0119 danych w czasie rzeczywistym oraz przygotowywanie na ich podstawie prognoz pogody i ostrze\u017ce\u0144. World Weather Watch sta\u0142 si\u0119 kamieniem w\u0119gielnym rozwoju nauk o atmosferze, us\u0142ug meteorologicznych i globalnej wsp\u00f3\u0142pracy oraz wzorem do na\u015bladowania dla innych program\u00f3w, jak chocia\u017cby Globalnego Systemu Obserwacji Klimatu (GCOS) czy Globalnego Systemu Obserwacji Ocean\u00f3w (GOOS).<\/p>\n Innym wa\u017cnym zjawiskiem obok post\u0119p\u00f3w w technologii satelitarnej by\u0142 rozw\u00f3j program\u00f3w numerycznej prognozy pogody (NWP) pod koniec XX wieku. NWP otworzy\u0142y nowe szanse wykorzystania wci\u0105\u017c rosn\u0105cego ilo\u015bci danych pogodowych o znacznie wi\u0119kszej dok\u0142adno\u015bci i jako\u015bci. Tak narodzi\u0142a si\u0119 nowoczesna s\u0142u\u017cba prognostyczna.<\/p>\n W odpowiedzi na zagro\u017cenia<\/strong><\/p>\n Na przestrzeni dziej\u00f3w burze, powodzie, susze i inne ekstremalne zdarzenia naturalne powodowa\u0142y ogromne straty gospodarcze i ludzkie. Lata 70. rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 seri\u0105 gwa\u0142townych zjawisk pogodowych, w tym straszliwej suszy w Afryce, kt\u00f3re sprawi\u0142y, \u017ce meteorologia wdar\u0142a si\u0119 do g\u0142\u00f3wnego nurt opinii publicznej i na sta\u0142e zago\u015bci\u0142a w czo\u0142\u00f3wkach telewizyjnych program\u00f3w informacyjnych. Ten medialny \u201esukces\u201d zwi\u0119kszy\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 obywateli i zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 \u015bwiatowych przyw\u00f3dc\u00f3w na problemy \u015brodowiskowe, z kt\u00f3rymi w najbli\u017cszych dekadach mieli\u015bmy si\u0119 boryka\u0107.<\/p>\n Gdy w listopadzie 1970 roku najbardziej \u015bmierciono\u015bny w historii cyklon tropikalny (o nazwie Bhola) zabi\u0142 blisko p\u00f3\u0142 miliona ludzi na terenach dzisiejszego Bangladeszu, szybko podj\u0119to starania, by podobna tragedia nie mog\u0142a si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci wydarzy\u0107. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 program WMO Tropical Cyclone Programme, obejmuj\u0105cy wszystkie obszary morskie, gdzie wyst\u0119puj\u0105 cyklony tropikalne, kt\u00f3ry u\u0142atwia ich obserwacj\u0119 i badania, ale przede wszystkich koordynuje wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i komunikacj\u0119 w celu prognozowania i ostrzegania przed tymi gro\u017anymi zjawiskami pogodowymi. Do dzi\u015b program uratowa\u0142 wiele tysi\u0119cy istnie\u0144 ludzkich.<\/p>\n Dekada Wody, zwana inaczej Mi\u0119dzynarodow\u0105 Dekad\u0105 Zaopatrzenia w Wod\u0119 Pitn\u0105 i Urz\u0105dze\u0144 Sanitarnych w latach 80. XX wieku, zwi\u0119kszy\u0142a nasz\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 o kurcz\u0105cych si\u0119 zasobach wody s\u0142odkiej. W\u015br\u00f3d wielu us\u0142ug globalizuj\u0105cego si\u0119 \u015bwiata, znaczenia nabra\u0142y us\u0142ugi oceanograficzne i hydrologiczne, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 kluczowe dla prawid\u0142owego zarz\u0105dzania zasobami i poprawy bezpiecze\u0144stwa ludno\u015bci w obliczu kryzys\u00f3w klimatycznych.<\/p>\n Problem zmieniaj\u0105cego si\u0119 klimatu znalaz\u0142 si\u0119 w centrum uwagi ju\u017c w latach 70., gdy naukowcy zacz\u0119li coraz g\u0142o\u015bniej m\u00f3wi\u0107 o zagro\u017ceniach jakie niesie ze sob\u0105 emisja gaz\u00f3w cieplarnianych do atmosfery. W 1976 roku WMO wyda\u0142a swoje pierwsze o\u015bwiadczenie w sprawie zmiany klimatu, trzy lata p\u00f3\u017aniej ustanowi\u0142a \u015awiatowy Program Klimatyczny, a w 1988 roku powsta\u0142 Mi\u0119dzyrz\u0105dowy Zesp\u00f3\u0142 ds. Zmian Klimatu (IPCC).<\/p>\n Nied\u0142ugo potem WMO i UNEP zainicjowa\u0142y proces negocjacji w sprawie Ramowej Konwencji ONZ w Sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC). Im bardziej klimat stawa\u0142 si\u0119 kwesti\u0105 polityki mi\u0119dzynarodowej, tym cz\u0119\u015bciej adresowano do WMO pro\u015bby odostarczanie danych naukowych i prognoz poprzez inicjatywy takie jak program Global Atmosphere Watch i World Weather Research Programme. Mimo, \u017ce ostrze\u017cenia klimatolog\u00f3w stawa\u0142y si\u0119 coraz g\u0142o\u015bniejsze, a skutki wsp\u00f3\u0142czesnej zmiany klimatu bardziej widoczne, kolejne lata nie przynios\u0142y odpowiednich dzia\u0142a\u0144 zaradczych.<\/p>\n Dane, dane i jeszcze raz dane<\/strong><\/p>\n Obecnie ponad 30 satelit\u00f3w meteorologicznych i 200 satelit\u00f3w badawczych obserwuje ka\u017cdy skrawek naszej planety. Program pomiarowy WMO realizowany jest przez blisko 10 tys. naziemnych stacji meteorologicznych i oko\u0142o tysi\u0105c stacji napowietrznych. Czujniki monitoruj\u0105ce stan hydrosfery znajduj\u0105 si\u0119 na pok\u0142adzie 7 tys. statk\u00f3w i ponad tysi\u0105cu boi morskich. Setki radar\u00f3w meteorologicznych i 3 tys. specjalnie wyposa\u017conych komercyjnych samolot\u00f3w mierzy parametry atmosfery, powierzchni l\u0105d\u00f3w i ocean\u00f3w ka\u017cdego dnia. Obserwacje te s\u0105 nast\u0119pnie bezp\u0142atnie udost\u0119pniane ka\u017cdemu krajowi na \u015bwiecie za po\u015brednictwem Systemu Informacyjnego WMO (WIS).<\/p>\n Dzi\u0119ki tym wszystkim technologiom oraz stale rozwijaj\u0105cym si\u0119 modelom numerycznym dzisiejsze prognozy pi\u0119ciodniowe s\u0105 r\u00f3wnie wiarygodne, jak prognozy dwudniowe sprzed 25 lat. Dysponujemy wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015bci\u0105 danych o naszej planecie ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej. Ten post\u0119p przek\u0142ada si\u0119 bezpo\u015brednio na miliardy dolar\u00f3w zysk\u00f3w ekonomicznych. Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na us\u0142ugi pogodowej i klimatyczne dla kluczowych sektor\u00f3w, takich jak rolnictwo, zdrowie, woda, transport i energia, wzmacnia si\u0119 pozycja i rola meteorolog\u00f3w oraz klimatolog\u00f3w. Ale nie chodzi ju\u017c tylko o pogod\u0119 i klimat. W miar\u0119 rozszerzania zakresu predykcji i lepszego zrozumienia ca\u0142ego systemu ziemskiego nadrz\u0119dna sta\u0142a si\u0119 potrzeba wzmocnienia wymiany danych w innych obszarach, takich jak hydrologia, sk\u0142ad atmosfery, kriosfera i pogoda kosmiczna.<\/p>\n W zwi\u0105zku z szybko zmieniaj\u0105cymi si\u0119 potrzebami, Nadzwyczajny \u015awiatowy Kongres Meteorologiczny zatwierdzi\u0142 w 2021 roku Ujednolicon\u0105 Polityk\u0119 Danych WMO. Zawiera ona kompleksow\u0105 aktualizacj\u0119 zasad reguluj\u0105cych mi\u0119dzynarodow\u0105 \u2013 swobodn\u0105 i nieograniczon\u0105 \u2013 wymian\u0119 danych dotycz\u0105cych pogody, klimatu i zwi\u0105zanych z nimi system\u00f3w Ziemi. Celem tego programu jest wzmocnienie i udoskonalanie proces\u00f3w monitorowania i prognozowaniu wszystkich element\u00f3w systemu ziemskiego, co w rezultacie przyniesie ogromne korzy\u015bci spo\u0142eczno-ekonomiczne. Wymiana wszelkiego rodzaju danych \u015brodowiskowych umo\u017cliwi wszystkim cz\u0142onkom WMO dostarczanie lepszych, dok\u0142adniejszych i terminowych us\u0142ug zwi\u0105zanych z pogod\u0105 i klimatem.<\/p>\n Bezpiecze\u0144stwo za p\u00f3\u0142 dolara<\/strong><\/p>\n Pomimo ogromnych post\u0119p\u00f3w technologicznych, w globalnym systemie obserwacyjnym pozostaj\u0105 fundamentalne luki. Zbyt wielu ludzi nie otrzymuje nawet podstawowych wczesnych ostrze\u017ce\u0144 o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 z\u0142ej pogodzie. Po\u0142owa kraj\u00f3w na \u015bwiecie nie dysponuje systemami wczesnego ostrzegania, a jeszcze mniej opracowa\u0142o ramy prawne \u0142\u0105cz\u0105ce wczesne ostrze\u017cenia z planami awaryjnymi. Najgorsza sytuacja panuje w krajach znajduj\u0105cych si\u0119 na pierwszej linii frontu zmiany klimatu, a mianowicie krajach najs\u0142abiej rozwini\u0119tych (LDC) i ma\u0142ych rozwijaj\u0105cych si\u0119 pa\u0144stwach wyspiarskich (SIDS).<\/p>\n Dlatego WMO stoi na czele nowej inicjatywy Early Warnings for All, dzi\u0119ki kt\u00f3rej w ci\u0105gu najbli\u017cszych pi\u0119ciu lat wszyscy ludzie na \u015bwiecie b\u0119d\u0105 chronieni przez systemy wczesnego ostrzegania. Musimy zwi\u0119kszy\u0107 zdolno\u015b\u0107 prognozowania pogody i dociera\u0107 z t\u0105 informacj\u0105 jak najszybciej do jak najwi\u0119kszej liczby odbiorc\u00f3w. Systemy wczesnego ostrzegania s\u0105 powszechnie uwa\u017cane za najlepsze i najbardziej dost\u0119pne narz\u0119dzia adaptacji do zmiany klimatu, poniewa\u017c s\u0105 stosunkowo tanim i skutecznym sposobem ochrony ludzi i zasob\u00f3w przed ekstremalnymi warunkami pogodowymi i klimatycznymi. Wed\u0142ug Globalnej Komisji ds. Adaptacji wydanie zaledwie 800 mln USD na takie systemy w krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119 pozwoli\u0142oby unikn\u0105\u0107 strat w wysoko\u015bci od 3 do 16 mld USD rocznie. A cena za osi\u0105gni\u0119cie tego? R\u00f3wnowarto\u015b\u0107 50 cent\u00f3w na osob\u0119 rocznie przez nast\u0119pne pi\u0119\u0107 lat.<\/p>\n IPCC przewiduje, \u017ce w nadchodz\u0105cych dziesi\u0119cioleciach zmiana klimatu b\u0119dzie si\u0119 nasila\u0107 we wszystkich regionach \u015bwiata. Wed\u0142ug najnowszego raportu bez natychmiastowej i g\u0142\u0119bokiej redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5 st. Celsjusza jest nieosi\u0105galne. Co nie oznacza, \u017ce nie nale\u017cy podejmowa\u0107 stanowczych dzia\u0142a\u0144, poniewa\u017c ich brak oznacza ogrzewanie si\u0119 Ziemi o kolejne stopnie i skazanie przysz\u0142ych pokole\u0144 na ekstremalnie trudne warunki do \u017cycia.<\/strong><\/p>\n Jest jeszcze nadzieja. Rz\u0105dy, instytucje i przedsi\u0119biorcy coraz bardziej jednocz\u0105 si\u0119 w walce ze zmianami klimatycznymi, a m\u0142odzi ludzie stoj\u0105 na czele dzia\u0142a\u0144 na rzecz klimatu. Od 2010 roku obserwuje si\u0119 trwa\u0142e spadki koszt\u00f3w produkcji energii s\u0142onecznej i wiatrowej. Odwa\u017cna polityka i ostrzejsze przepisy zwi\u0119kszy\u0142y efektywno\u015b\u0107 energetyczn\u0105, zmniejszy\u0142y tempo wylesiania i przyspieszy\u0142y wdra\u017canie energii odnawialnej. Miasta r\u00f3wnie\u017c podj\u0119\u0142y dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu zmniejszenie zu\u017cycia energii i ograniczenie emisji, m.in. wprowadzaj\u0105 elektryfikacj\u0119 transportu opart\u0105 na niskoemisyjnych \u017ar\u00f3d\u0142ach energii oraz zwi\u0119kszaj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci magazynowania dwutlenku w\u0119gla z wykorzystaniem obszar\u00f3w zielonych.<\/strong><\/p>\n