Zmiana klimatu i zwi\u0105zana z ni\u0105 niepewno\u015b\u0107 predykcji, a tak\u017ce wzrost cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania zdarze\u0144 ekstremalnych, sprawiaj\u0105, \u017ce skuteczny monitoring stanu atmosfery pozostaje jednym z kluczowych zada\u0144 s\u0142u\u017cb meteorologicznych. I wymaga analiz wielu sytuacji, takich jak d\u0142ugotrwa\u0142e susze, upa\u0142y, intensywne opady deszczu skutkuj\u0105ce powodziami lub podtopieniami, huraganowe wiatry, tr\u0105by powietrzne czy gwa\u0142towne burze. Co istotne \u2013 z ekstremalnymi zdarzeniami spotykamy si\u0119 nie tylko w okresie letnim. W przebiegu rocznym wyst\u0119puje wiele sytuacji o charakterze anomalii pogodowych, kt\u00f3re z racji funkcjonowania systemu klimatycznego, a przede wszystkim przygotowania ludno\u015bci czy ich fizjologicznej adaptacji, r\u00f3wnie\u017c s\u0105 istotne. Jednym z takich incydent\u00f3w by\u0142o wyst\u0105pienie wysokiej warto\u015bci temperatury powietrza w noc sylwestrow\u0105 prze\u0142omu 2022 i 2023 roku. Zabrak\u0142o w\u00f3wczas kilku stopni Celsjusza, aby zakwalifikowa\u0107 t\u0119 noc jako noc tropikaln\u0105 (Tmin > 20\u00b0C). Wraz z post\u0119puj\u0105c\u0105 zmian\u0105 klimatu obserwujemy bowiem zacieranie si\u0119 typowych termicznych p\u00f3r roku. Kolejnym problemem staje si\u0119 wspomniana nieprzewidywalno\u015b\u0107 i kontrastowo\u015b\u0107 warunk\u00f3w r\u00f3wnie\u017c w kr\u00f3tszych okresach. Ostatnie zimy ma\u0142o przypominaj\u0105 te sprzed kilku dekad, a predykcje klimatyczne wskazuj\u0105 na post\u0119puj\u0105ce ocieplenie. Nie mo\u017cemy jednak wykluczy\u0107, \u017ce pojawi\u0105 si\u0119 epizody o podobnym jak przed laty charakterze, nawet w przebiegu \u0142agodnej zimy. Z powy\u017cszych wzgl\u0119d\u00f3w zachodzi potrzeba prowadzenia nieustannego monitoringu, w r\u00f3\u017cnych skalach przestrzennych i czasowych. Z uwzgl\u0119dnieniem, \u017ce procesy z kt\u00f3rymi do tej pory nie mieli\u015bmy do czynienia na obszarze naszego kraju lub w wi\u0119kszej skali przestrzennej, r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107.<\/p>\n
Wspomniana meteorologiczna zmienno\u015b\u0107 rzutuje na wiele obszar\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego i gospodarczego. Jak cho\u0107by rolnictwo, gdzie wyst\u0119powanie sk\u0105pej pokrywy \u015bnie\u017cnej i opad\u00f3w realnie przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na dost\u0119pno\u015b\u0107 wody w profilu glebowym, co odbija si\u0119 na plonach rolniczych. Zdarzenia ekstremalne prowadz\u0105 do powstania wielu szk\u00f3d czy ogranicze\u0144 u\u017cytkowania w r\u00f3\u017cnych skalach. Od d\u0142ugookresowych, jak wspomniane problemy w rolnictwie czy przeobra\u017cenia ekosystem\u00f3w, po sytuacje okresowe zwi\u0105zane z brakami wody. Jednak najwi\u0119kszej uwagi wymagaj\u0105 zdarzenia nag\u0142e, cz\u0119sto o du\u017cym nat\u0119\u017ceniu proces\u00f3w, lokalne b\u0105d\u017a o dramatycznym przebiegu, prowadz\u0105ce do powstanie uraz\u00f3w lub \u015bmierci poszkodowanych oraz zniszczenia mienia czy infrastruktury. Dlatego tak wa\u017cne s\u0105 trafne i terminowe prognozy oraz ostrze\u017cenia przed ekstremalnymi zjawiskami.<\/p>\n
W celu poprawy jako\u015bci synoptycznych oraz numerycznych prognoz pogody oraz skuteczniejszego os\u0142aniania spo\u0142ecze\u0144stwa przed ekstremalnymi zdarzeniami meteorologicznymi, konieczna jest ci\u0105g\u0142a analiza proces\u00f3w fizycznych zachodz\u0105cych w atmosferze oraz weryfikacja schemat\u00f3w opracowania prognoz pogody. Weryfikacj\u0119 t\u0119 mo\u017cna przeprowadzi\u0107 w uj\u0119ciu statystycznym, ale ta metoda nie b\u0119dzie skutkowa\u0107 popraw\u0105 jako\u015bci prognoz. Wa\u017cnym elementem sk\u0142adowym weryfikacji prognoz pogody jest ich analiza z uwzgl\u0119dnieniem odwzorowania proces\u00f3w fizycznych w symulacjach numerycznych, kt\u00f3re mog\u0105 dostarcza\u0107 b\u0142\u0119dnych sugestii synoptykowi, co do prognostycznego scenariusza pogody na kilka najbli\u017cszych dni. Maj\u0105c na uwadze ograniczenia numerycznych modeli pogody wa\u017cne jest zatem \u015bledzenie i diagnozowanie przyczyn nietrafnych predykcji w odniesieniu do proces\u00f3w wynikaj\u0105cych z fizyki atmosfery, a ponadto prowadzenie bada\u0144 naukowych w tym zakresie i podejmowanie krok\u00f3w naprawczych. Oczywi\u015bcie na ile to jest mo\u017cliwe przy obecnym stanie wiedzy w zakresie fizyki atmosfery oraz metod numerycznych, a tak\u017ce z uwzgl\u0119dnieniem zasob\u00f3w kadrowych i obliczeniowych.<\/p>\n
W odpowiedzi na te potrzeby IMGW-PIB powo\u0142a\u0142 specjalny wirtualny zesp\u00f3\u0142 ekspert\u00f3w z Centrum Meteorologicznej Os\u0142ony Kraju i Centrum Modelowania Meteorologicznego, pod kierownictwem dr Grzegorza Du\u0144ca, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 b\u0119dzie analiz\u0105 ekstremalnych zjawisk pogodowych w celu poprawy prognoz opracowywanych w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej \u2013 Pa\u0144stwowym Instytucie Badawczym. Liczymy na szerok\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze spo\u0142ecze\u0144stwem i innymi instytucjami w zakresie pozyskiwania dodatkowych obserwacji i analiz z miejsc dotkni\u0119tych wyst\u0119powaniem zjawisk ekstremalnych. Dost\u0119p do jak najwi\u0119kszej bazy danych jest we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie kluczem do w\u0142a\u015bciwego zarz\u0105dzania i planowania na wszystkich mo\u017cliwych obszarach \u017cycia spo\u0142eczno-ekonomicznego.<\/strong><\/p>\n W pierwszym publikowanym przez Zesp\u00f3\u0142 raporcie przedstawiamy analiz\u0119 intensywnych opad\u00f3w, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y w Polsce w dniach 5-6 sierpnia 2023 roku.<\/strong><\/p>\n