{"id":7739,"date":"2020-12-15T09:21:55","date_gmt":"2020-12-15T08:21:55","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost:8000\/fascynujacy-swiat-lodu\/"},"modified":"2025-08-25T12:28:09","modified_gmt":"2025-08-25T10:28:09","slug":"fascynujacy-swiat-lodu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imgw.pl\/en\/fascynujacy-swiat-lodu\/","title":{"rendered":"Fascynuj\u0105cy \u015bwiat lodu"},"content":{"rendered":"

Rozw\u00f3j zjawisk lodowych w rzekach rozpoczyna si\u0119, gdy temperatura powietrza spada poni\u017cej 0\u00b0C a woda jest przech\u0142odzona. Na morzu istotne znaczenie maj\u0105 te\u017c inne czynniki, jak zasolenie czy pr\u0105dy morskie. Ze wzgl\u0119du na coraz cieplejsze zimy w Polsce widok zamarzni\u0119tej rzeki, jeziora czy zatoki to w ostatnich latach rzadko\u015b\u0107. Nie oznacza to, \u017ce nie pojawiaj\u0105 si\u0119 inne formy lodowe, jak np. \u015bry\u017c. W sieci roi si\u0119 od zdj\u0119\u0107 i artyku\u0142\u00f3w b\u0142\u0119dnie opisuj\u0105cych poszczeg\u00f3lne fazy zlodzenia.<\/h2>\n

Jak zatem odr\u00f3\u017cni\u0107 zjawiska lodowe i jakie nios\u0105 one zagro\u017cenia?<\/strong><\/h2>\r\n\r\n

Proces powstawania i rozwoju zjawisk lodowych w rzekach jest bardzo z\u0142o\u017cony. \u015awiadczy o tym m.in. terminologia lodowa, w kt\u00f3rej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 a\u017c 70 pozycji form zlodzenia rzek<\/strong>. Na posterunkach wodowskazowych IMGW-PIB okre\u015bla si\u0119 tylko kilka z nich: \u015bry\u017c, l\u00f3d brzegowy, pokrywa lodowa, woda na lodzie, kra oraz zator. Pomiary wykonywane s\u0105 przez obserwator\u00f3w  na posterunkach wodowskazowych o godzinie 6 UTC , a ich wynik udost\u0119pniane s\u0105 na stronie hydro.imgw.pl<\/a>. Wiedza o obecno\u015bci kt\u00f3rej\u015b z form, pozwala okre\u015bli\u0107 w jakiej fazie zlodzenia znajduje si\u0119 rzeka, a tak\u017ce jakie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tym konsekwencje i niebezpiecze\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

Uwi\u0119ziona rzeka<\/strong><\/h2>\r\n\r\n

Zasadniczo wyr\u00f3\u017cniamy trzy etapy zlodzenia rzeki: faz\u0119 formowania si\u0119 pokrywy lodowej, faz\u0119 zalegania pokrywy lodowej i rozpad pokrywy lodowej.<\/strong>
\r\nFormy lodu w rzekach na pocz\u0105tku sezonu zimowego rozwijaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 schematycznie i powtarzalnie. W pierwszej kolejno\u015bci tworzy si\u0119 l\u00f3d brzegowy i \u015bry\u017c (zwany lodem pr\u0105dowym).<\/p>\r\n\r\n

L\u00f3d brzegowy<\/strong>, jak sama nazwa wskazuje, powstaje g\u0142\u00f3wnie wzd\u0142u\u017c linii brzegowej, ale r\u00f3wnie\u017c przy \u0142achach, urz\u0105dzeniach wodnych, mi\u0119dzy ostrogami \u2013 a wi\u0119c tam, gdzie woda ma ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu, a lokalnie wr\u0119cz stoi.<\/p>\r\n\r\n

\u015ary\u017c<\/strong> powstaje w przech\u0142odzonej masie wody, gdy jej temperatura spada poni\u017cej 0\u00b0C . W\u00f3wczas, przy udziale zawiesiny b\u0119d\u0105cej j\u0105drami krystalizacji (np. drobnych ziarenek i\u0142u), tworz\u0105 si\u0119 kryszta\u0142ki lodu \u2013 zar\u00f3wno w ca\u0142ej obj\u0119to\u015bci wody jak i na dnie. Kryszta\u0142ki te \u0142\u0105cza si\u0119 ze sob\u0105 w wi\u0119ksze konglomeraty i wyp\u0142ywaj\u0105 na powierzchni\u0119 wody pod wp\u0142ywem wyporno\u015bci. Tworz\u0105 si\u0119 charakterystyczne g\u0105bczaste kr\u0105\u017cki lodowe, kt\u00f3re podczas sp\u0142ywania mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 swoj\u0105 \u015brednic\u0119 od 30 cm nawet do 3 metr\u00f3w. Charakterystyczne s\u0105 ich bia\u0142e, nieco podniesione ku g\u00f3rze brzegi, powsta\u0142e w wyniku zderze\u0144 kr\u0105\u017ck\u00f3w
\r\nze sob\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Utrzymuj\u0105ce si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy okres ujemne temperatury powietrza, powoduj\u0105 rozw\u00f3j powy\u017cszych form lodowych, co skutkuje powstaniem sta\u0142ej pokrywy lodowej<\/strong> i utrudnieniem przep\u0142ywu wody w rzece. W tym okresie w pokrywie lodowej mo\u017ce tworzy\u0107 si\u0119 wiele r\u00f3\u017cnych form, takich jak p\u0142onia, wyp\u0142uczyska, kana\u0142y<\/strong> itp. Wzrost temperatury powietrza, jak r\u00f3wnie\u017c wzrost przep\u0142ywu wody w rzece lub np. prace lodo\u0142amaczy, prowadz\u0105 do rozpadu pokrywy lodowej. Powsta\u0142e w ten spos\u00f3b od\u0142amki tafli lodu nazywa si\u0119 kr\u0105<\/strong>. Zanim dojdzie do ca\u0142kowitego rozpadu pokrywy lodowej, na lodzie mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 woda z roztop\u00f3w, opad\u00f3w lub p\u0119kni\u0119\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Co ciekawe w trakcie zimy, ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 zmienno\u015b\u0107 pogody panuj\u0105c\u0105 w Polsce (nast\u0119puj\u0105ce po sobie odwil\u017ce i okresy ch\u0142odu), zjawiska lodowe mog\u0105 kilkukrotnie pojawia\u0107 si\u0119 i znika\u0107<\/strong>. Ponadto, przy odpowiednich warunkach termicznych, mo\u017ce dochodzi\u0107 do jednoczesnego pojawiania si\u0119 \u015bry\u017cu i kry, co jest bardzo niebezpieczne z punktu widzenia zagro\u017cenia powodziowego. Niekiedy sp\u0142ywaj\u0105ce rzek\u0105 kr\u0105\u017cki \u015bry\u017cowe i kra, napotykaj\u0105c na utrudnienia przep\u0142ywu (podpory most\u00f3w, jazy, przewr\u00f3cone drzewa itp.), gromadz\u0105 si\u0119 i tworz\u0105 zator, kt\u00f3ry niebezpiecznie podpi\u0119trza poziom zwierciad\u0142a wody.<\/p>\r\n\r\n

Zmro\u017cone morze<\/strong><\/h2>\r\n\r\n

Etapy przebiegu zlodzenia morza s\u0105 podobne, jak w przypadku rzeki. Jednak ze wzgl\u0119du na charakterystyk\u0119 m\u00f3rz, opracowano dla nich odr\u0119bn\u0105 terminologi\u0119 lodow\u0105<\/strong>, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z dziesi\u0105tek poj\u0119\u0107 okre\u015blaj\u0105cych m.in. stopie\u0144 zlodzenia i spos\u00f3b rozmieszczenia lodu, stadium rozwoju, topografi\u0119 i rodzaj lodu oraz warunki \u017ceglugi w lodzie.<\/p>\r\n\r\n

Zgodnie z t\u0105 terminologi\u0105 obserwatorzy IMGW-PIB w czasie zimy okre\u015blaj\u0105 warunki lodowe w rejonach pomiarowych Ba\u0142tyku <\/strong>obejmuj\u0105cych stref\u0119 przybrze\u017cn\u0105 wraz z zalewami i uj\u015bciowymi odcinkami rzek oraz portami.<\/p>\r\n\r\n

Wykonywane raz na dob\u0119 obserwacje koduje si\u0119 wed\u0142ug Ba\u0142tyckiego Klucza Lodowego i w formie depeszy przekazuje krajom nadba\u0142tyckim w ramach wymiany mi\u0119dzynarodowej oraz przesy\u0142a do Biuletynu lodowego IMGW-PIB. Wyniki dost\u0119pne s\u0105 na stronie baltyk.imgw.pl<\/a> wraz z mapami zlodzenia Ba\u0142tyku. Informacje o warunkach zlodzenia s\u0105 bardzo istotne zar\u00f3wno dla \u017ceglugi morskiej, jak i dla s\u0142u\u017cb ratowniczych. Dostarczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kluczowych informacji o zmianie klimatu, gdy\u017c wyst\u0119powanie lodu morskiego i d\u0142ugo\u015b\u0107 trwania pokrywy lodowej s\u0105 wra\u017cliwymi indykatorami \u015brodowiska morskiego na takie zmiany.<\/p>\r\n\r\n

Wykonywane raz na dob\u0119 obserwacje koduje si\u0119 wed\u0142ug Ba\u0142tyckiego Klucza Lodowego<\/strong> i w formie depeszy przekazuje krajom nadba\u0142tyckim w ramach wymiany mi\u0119dzynarodowej oraz przesy\u0142a do Biuletynu lodowego IMGW-PIB<\/strong>. Wyniki dost\u0119pne s\u0105 na stronie baltyk.imgw.pl<\/a> wraz z mapami zlodzenia Ba\u0142tyku.<\/p>\r\n\r\n

Informacje o warunkach zlodzenia s\u0105 bardzo istotne zar\u00f3wno dla \u017ceglugi morskiej, jak i dla s\u0142u\u017cb ratowniczych. Dostarczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kluczowych informacji o zmianie klimatu, gdy\u017c wyst\u0119powanie lodu morskiego i d\u0142ugo\u015b\u0107 trwania pokrywy lodowej s\u0105 wra\u017cliwymi indykatorami \u015brodowiska morskiego na takie zmiany.<\/p>\r\n\r\n

Mimo odr\u0119bnej terminologii lodowej, cz\u0119\u015b\u0107 powstaj\u0105cych w morzu form lodowych jest to\u017csama z tymi wyst\u0119puj\u0105cymi w rzekach, jak np. sta\u0142a pokrywa lodowa, kra czy \u015bry\u017c. Woda morska, podobnie jak rzeczna, potrafi stworzy\u0107 niesamowicie malownicze formy, np. kule lodowe<\/strong>. Powstaj\u0105 one, podobnie jak kr\u0105\u017cki \u015bry\u017cowe w rzekach, z  przech\u0142odzonej wody i j\u0105der krystalizacji (np. piasku, kamieni, patyk\u00f3w itp.). Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 warunki wietrzne, tworz\u0105ce fale o odpowiedniej sile pozwalaj\u0105cej na toczenie kul. Rzadko kiedy mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaobserwowania powy\u017cszego zjawiska, najcz\u0119\u015bciej jednak, je\u015bli wyst\u0119puje, to w rejonie polskich, fi\u0144skich i rosyjskich piaszczystych pla\u017c.<\/p>\r\n\r\n

W Polsce kilka ostatnich sezon\u00f3w zimowych by\u0142o znacznie cieplejszych od normy wieloletniej, dlatego coraz rzadziej mamy okazj\u0119 ogl\u0105da\u0107 zjawiska lodowe na rzekach, jeziorach czy morzu. Je\u017celi jednak ju\u017c s\u0105 notowane to zauwa\u017calny jest trend coraz kr\u00f3tszego czasu ich trwania, zw\u0142aszcza sta\u0142ej pokrywy lodowej. Na rzekach najcz\u0119\u015bciej tworzy si\u0119 \u015bry\u017c i l\u00f3d brzegowy, kt\u00f3ry w ostatnich latach mo\u017cna widywa\u0107 g\u0142\u00f3wnie na mniejszych karpackich dop\u0142ywach Wis\u0142y i na rzekach p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wiedza o obecno\u015bci kt\u00f3rego\u015b ze zjawisk lodowych pozwala okre\u015bli\u0107 w jakiej fazie zlodzenia znajduje si\u0119 np. rzeka i jakie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tym konsekwencje i niebezpiecze\u0144stwa. Obserwacje zjawisk lodowych prowadzone przez IMGW-PIB dostarczaj\u0105 wi\u0119c bardzo istotnych informacji dla \u017ceglugi, s\u0142u\u017cb ratowniczych i przeciwpowodziowych.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Artyku\u0142 Dariusza Witkowskiego dost\u0119pny jest w magazynie popularno-naukowym IMGW-PIB – Obserwator Online: obserwator.imgw.pl\/fascynujacy-swiat-lodu<\/a> <\/strong><\/h5>\n\n\n
\n
\n\"\"\n<\/div>\n
\n\"\"\n<\/div>\n
\n\"\"\n<\/div>\n
\n\"\"\n<\/div>\n
\n\"\"\n<\/div>\n
\n\"\"\n<\/div>\n<\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozw\u00f3j zjawisk lodowych w rzekach rozpoczyna si\u0119, gdy temperatura powietrza spada poni\u017cej 0\u00b0C a woda jest przech\u0142odzona. Na morzu istotne znaczenie maj\u0105 te\u017c inne czynniki, jak zasolenie czy pr\u0105dy morskie. Ze wzgl\u0119du na coraz cieplejsze zimy w Polsce widok zamarzni\u0119tej rzeki, jeziora czy zatoki to w ostatnich latach rzadko\u015b\u0107. Nie oznacza to, \u017ce nie pojawiaj\u0105 […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":7740,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-7739","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7739","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7739"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7739\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7748,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7739\/revisions\/7748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imgw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}