Sprawdzając aktualne dane meteorologiczne czy prognozy pogody rzadko kiedy zastanawiamy się jaką drogę pokonały zanim znalazły się na naszych urządzeniach. Systemy łączności, choć nie widoczne dla użytkownika, odgrywają niezwykle ważną rolę w procesie osłony meteorologicznej.
W lotnictwie przez wiele lat głównym systemem do wymiany danych był AFTN (Aeronautical Fixed Telecomunication Network) oraz jego następca AMHS (ATS Message Handling System). Za ich pomocą nadal przesyłane są m.in. plany lotów, depesze NOTAM oraz dane meteorologiczne.
Rosnący ruch lotniczy a wraz z nim liczba informacji, które muszą przetwarzać służby i personel lotniczy w celu planowania i prowadzenia operacji lotniczych sprawiły jednak, że pojawiła się potrzeba wprowadzanie nowych rozwiązań, które wspierać będą cyfrową transformację zarządzania przestrzenią powietrzną.
W ramach programu SESAR (https://www.sesarju.eu/) w ciągu kilkunastu ostatnich lat wypracowane i zaproponowane zostały rozwiązania, których wprowadzenie może pozytywnie wpłynąć na poprawę interoperacyjności, bezpieczeństwa i efektywnego wykorzystania przestrzeni powietrznej. Jednym z nim jest SWIM (System Wide Information Management) – środowisko wymiany danych lotniczych oparte o serwisy sieciowe. Dzięki zastosowanym technologiom odbiorca może ograniczyć liczbę pobieranych informacji tylko do tych, które go interesują, a używane formaty danych umożliwiają łatwiejszą wizualizację danych, łączenie ich ze sobą oraz wykorzystanie w różnych systemach.
Schemat globalnej architektury SWIM (źródło: https://reference.swim.aero/what-is-swim.html)
Mając na uwadze globalny charakter tych zmian, w celu harmonizacji i sprawnego wprowadzania zmian Komisja Europejska w ramach rozporządzenia 2021/116 zobligowała wszystkie kraje członkowskie UE do implementacji m.in. SWIM wyznaczając jako datę końcową 31.12.2025. IMGW-PIB znalazło się w czołówce służb europejskich, które w grudniu 2025 dostarczyły wymagane rozwiązania w zakresie wymagań stawianym dostawcom serwisów meteorologicznych dla lotnictwa, tym samym spełniając wymogi wspominanego wcześniej rozporządzenia. Było to możliwe dzięki dużemu zaangażowaniu specjalistów z Centrum MOLC oraz Centrum Informatyki, którzy w ciągu kilku ostatnich lat wytrwale i aktywnie pracowali na szczeblu międzynarodowym oraz krajowym nad opracowaniem wymagań oraz specyfikacji dla projektu oraz jego implementacji.
Wśród zrealizowanych zadań warto wymienić
- Uczestnictwo w posiedzeniach grupy MET3/SG powołanej przez Eurocontrol
w celu koordynacji prac na poziomie Europejskim - Prace w Zespołach Zadaniowych MET3/SG, w tym w Task Team of Service Architecture, który stworzył definicje podstawowych serwisów SWIM, które stały się wytycznymi do implementacji serwisów. Definicje usług METAR, TAF i SIGMET można znaleźć w tym miejscu: https://eur-registry.swim.aero/service-definitions
- Aktywna współpraca z PAŻP oraz krajowymi dostawcami danych meteorologicznych w celu sprawnego wdrożenia rozwiązań na szczeblu krajowym
- Projekt i implementacja systemu udostępniania danych METAR, TAF i SIGMET z FIR WARSZAWA w formatach IWXXM poprzez OGC EDR API i AMQP oraz stworzenie dokumentacje technicznej i opisów usług do Rejestru SWIM. Opisy aktualnie dostępnych usług można znaleźć tutaj: https://eur-registry.swim.aero/services
- Projekt i implementacja systemu odbierania danych z serwisów SWIM służb meteorologicznych innych krajów
- Odbiór i wizualizacja danych z SADIS API
- Modernizacja aktualnie używanych systemów w celu dostosowania ich do nowych standardów w zakresie odbioru danych z WAFC oraz danych wulkanicznych z VAAC
Wdrożenie SWIM w IMGW-PIB to efekt setek godzin pracy, w złożonym środowisku o wielu zależnościach. Trzeba również pamiętać, że osłona meteorologiczna lotnictwa regulowana jest przez wiele przepisów i procedur międzynarodowych i krajowych co dodatkowo podnosi poziom trudności oraz utrudnia wprowadzanie dynamicznych zmian, stąd też podejmowane kroki często wymagają wielu analiz i ustaleń. Projekt ten miał strategiczne znaczenie nie tylko dla IMGW-PIB, ale również dla Polski, ponieważ wprowadzenie go umożliwia sprawną wymianę danych między służbami MET oraz ATM różnych krajów.
Dane aktualnie dostarczane przez IMGW-PIB w ramach usłuch SWIM
Przed dostawcami serwisów oraz ich odbiorcami teraz wymagający czas równoległego utrzymywania starszych systemów oraz dalszego rozwijania SWIM, aby w perspektywie kolejnych lat całkowicie odejść od AFTN/AMHS. Wprowadzenie SWIM to również otwarcie drzwi do wprowadzenia zupełnie nowych danych i produktów meteorologicznych, które wspierać będą zarządzanie ruchem lotniczym. Od jakiegoś czasu pojawiają się głosy, że informacje przekazywane od dekad za pomocą depesz METAR, TAF i SIGMET przestają wystarczać i biorąc pod uwagę rozwój technologii ostatnich lat możliwe jest uwolnienie potencjału w tym zakresie. Przed służbami MET tym samym ambitne zadanie stworzenia następców METAR, TAF i SIGMET, którzy będą odpowiedzią na rosnące wymagania i staną się nowym elementem przepisów i procedur lotniczych w ciągu rozpoczętej właśnie dekady.
