Opracował: dr Grzegorz Duniec, dyrektor Centrum Meteorologicznej Osłony Kraju.
Całkowite zaćmienie (a w Polsce tylko częściowe) Słońca 12 sierpnia 2026 roku
W najbliższą środę, 12 sierpnia 2026 roku, będziemy świadkami, w godzinach późno popołudniowych, przed zachodem Słońca, niezwykłego spektaklu na niebie jakim jest całkowite zaćmienie Słońca. Obszar Polski znajdzie się w obszarze stożka półcienia Księżyca i dla obserwatora się w nim znajdującego tylko część tarczy słonecznej będzie zasłonięta przez Księżyc. Z terenu Polski zaćmienie będzie widoczne jako częściowe zaćmienie Słońca. W stożku półcienia księżycowego ponadto znajdować się obszar północnej część Ameryki Północnej, północno-zachodniej część Afryki, Europy środkowej i zachodniej oraz zachodnie krańce Syberii, a także północny Atlantyk [1]. Obserwatorzy z tego obszaru obserwować będą częściowe zaćmienie Słońca, o różnych fazach. Astronomowie i miłośnicy astronomii z obszarów zachodniego wybrzeża Islandii, północnego Atlantyku (od zachodniej strony Wielkiej Brytanii), wybrzeża Hiszpani, północnych dzielnic Madrytu oraz z archipelagu Balearów wraz z wyspą Majorką znajdą się wewnątrz stożka cienia Księżyca i obserwować będą mogli całkowite zaćmienie Słońca [1]. Najdłużej zaćmienie będzie można obserwować w miejscowości Leon, czas trwania całkowitej zaćmienia wyniesie 1m45s [1]. Zaćmienie rozpocznie się o 18h57m54s na Morzu Łaptiewów (przy zachodnim wybrzeżu półwyspu Tajmyr), a zakończy się o 20h33m57s na Morzu Śródziemnym w odległości 200 km na wschód od Majorki [1] (Ryc. 1).

Ryc. 1. Przebieg pasa całkowitego zaćmienia Słońca 12 sierpnia 2026 roku oraz poglądowa wizualizacja maksymalnej fazy zaćmienia częściowego Słońca widocznego z Polski. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.
Zaćmienie rozpocznie się z chwilą pierwszego kontaktu Księżyca z tarczą słoneczną, czyli w chwili zewnętrznego zetknięcia tarczy księżycowej z tarczą słoneczną, który nastąpi po zachodniej stronie brzegu tarczy słonecznej. Od tej chwili rozpoczyna się częściowe zaćmienie Słońca. Z upływem czasu tarcza księżycowa zakrywać będzie coraz to większą część tarczy słonecznej, pozostawiając coraz to mniejszy sierp widocznej części tarczy Słońca. W obszarze, gdzie obserwator znajdować się będzie we wnętrzu stożka cienia księżycowego, czyli obszarze występowania zaćmienia całkowitego, za chwilę rozpoczęcia całkowitego zaćmienia uważa się moment, kiedy tarcza Księżyca styka się wewnętrznie z zachodnim brzegiem tarczy słonecznej. Zaćmienie całkowite zakończy się z chwilą, kiedy nastąpi wewnętrzna styczność tarczy księżycowej ze wschodnim brzegiem tarczy Słońca. Zaś zaćmienie częściowe zakończy się w momencie zewnętrznego kontaktu tarczy Księżyca ze wschodnim brzegiem tarczy Słońca [2, 11] (Ryc. 2).

Ryc. 2. Cztery kontakty podczas całkowitego zaćmienia Słońca (strzałka określa ruch Księżyca). Źródło: P. G. Kulikowski, Poradnik miłośnika astronomii, PWN, Warszawa, 1976, str. 260.
Co ciekawe pas całkowitego zaćmienia przebiegać będzie niezwykle blisko bieguna północnego, bo zaledwie w odległości 100 km [1], a maksymalna faza częściowego zaćmienia Słońca wyniesie 0,986 [8] (Ryc. 3).

Ryc. 3. Obszar widzialności zaćmienia Słońca, 12 sierpnia 2026 roku. Źródło: Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willmann-Bell, Inc, 2000.
Kolejne zaćmienie Słońca należące do tego samego cyklu Saros, który wydarzy się w pobliżu północnego bieguna Ziemi, które też będzie całkowitym zaćmieniem, wystąpi 23 sierpnia 2044 roku [6, 8] (Ryc. 4).

Ryc. 4. Całkowite zaćmienie Słońca, 23 sierpnia 2044 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Nieco wcześniej, bo 30 marca 2033 roku nastąpi również całkowite zaćmienie Słońca w pobliżu naszego północnego bieguna Ziemi, jednak będzie należało do innego cyklu Saros [8] (Ryc. 5).

Ryc. 5. Całkowite zaćmienie Słońca, 30 marca 2033 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Aby zaćmienie Słońca było możliwe Księżyc musi znajdować się w pobliżu jednego ze swoich węzłów księżycowych. Jeżeli różnica w długości ekliptycznej węzła orbity księżycowej i środka tarczy Księżyca w fazie nowiu jest nie mniejsza niż 15°21’, wówczas zajdzie zaćmienie całkowite lub częściowe Słońca. Przy różnicy kątowej większej od 15°21’ i mniejszej niż 18°31’ zaćmienie może wystąpić, ale w sprzyjających okolicznościach, które zależą od wzajemnych odległości ciał w układzie Ziemia-Księżyc oraz Ziemia-Słońce. Oba ciała poruszają się po orbitach w przybliżeniu eliptycznych (ze względu na perturbacje ze strony innych ciał niebieskich), których mimośród orbit zmienia się w czasie [3, 8, 10]. Przy różnicy długości ekliptycznej większej niż 18°31’ zaćmienie się nie wydarzy [2,7,10].
Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0386, co oznacza, że pozorna wielkość tarczy słonecznej będzie o 3,86 % większa od pozornej wielkości tarczy księżycowej [1,4]. Wielkość parametru Gamma wynosić będzie 0,8977 [4]. Parametr Gamma określa minimalną odległość między osią stożka cienia księżycowego o środkiem Ziemi wyrażona w jednostkach promienia równikowego Ziemi. Wartość tego parametru jest dodatnia zatem oś stożka cienia księżycowego tranzytować będzie na północ od środka Ziemi. Jeżeli wartość parametru Gamma waha się w granicach od -0,997 do +0,997 to wówczas zaćmienie jest centralne i możemy obserwować zaćmienie całkowite, obrączkowe lub hybrydowe [3]. Powyższe granice parametru Gamma nie są stałe i zmieniają się od 0,9970 do 0,9974 z zaćmienia na zaćmienie [9].
Zbliżające się zaćmienie jest 48 zaćmieniem z spośród 72 zaćmień 126 cyklu Saros. Sto dwudziesty szósty cykl rozpoczął się 10 marca 1179 roku, a zakończy się 3 maja 2459 roku. W cyklu tym będą aż 72 zaćmienia z czego aż 31 to zaćmienia częściowe, 28 to zaćmienia obrączkowe, 3 zaćmienia hybrydowe oraz 10 to zaćmienia całkowite [3] (Ryc. 6).

Ryc. 6. Przebieg całkowitego zaćmienia Słońca, 12 sierpnia 2026 roku, źródło: Tomasz Ściężor, Almanach Astronomiczny na rok 2026, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa 2025 roku, https://www.urania.edu.pl/almanach/2026.
Geocentryczne współrzędne podczas maksimum fazy zaćmienia Słońca i Księżyca wyniosą [4] (Ryc. 7):
Słońce:
Rektascensja: 09h29m47,3s
Deklinacja: +14°48’04,5”
Promień kątowy Słońca: 00°15’47”

Ryc. 7. Położenie Słońca i Księżyca na tle gwiazd, 12 sierpnia 2026 roku, o godz.: 20:11. Źródło: https://stellarium-web.org/
Księżyc:
Rektascensja: 09h31m17,3s
Deklinacja: +15°36’58,5”
Promień kątowy Słońca: 00°16’16,9”
Odległość Księżyca od Ziemi: 366 900 km.
Geocentryczne złączenie Księżyca i Słońca w długości ekliptycznej nastąpi: 19h03m39,9s [1].
Współrzędne geograficzne wystąpienia centralnej fazy zaćmienia całkowitego [1,4]:
Szerokość geograficzna: 65°13,4’ N
Długość geograficzna: 25°13,7’ W
Przy zachodnich wybrzeżach Islandii
Wielkość fazy maksymalnej: 1,0386
Maksymalny czas trwania zaćmienia: 2m18,3s
Maksymalna szerokość pasa zaćmienia: 294.0 km
Przebieg zaćmienia, symulowany widok zaćmienia z obszaru Polski centralnej (Łódź) (Ryc. 8–9)
(Źródło: https://stellarium-web.org/).

Ryc. 8. Faza zaćmienia o godzinie: a) 19:15, b) 19:16, c) 19:30. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 9. Faza zaćmienia o godzinie: a) 19:40, b) 19:50, c) 20:00. Źródło: https://stellarium-web.org/
Maksimum fazy zaćmienia częściowego widziane z różnych miejscowości w Polsce (Ryc. 10–15, Tab. 1).

Ryc. 10. Maksimum fazy zaćmienia widziane z Białegostoku o godz.: 20:01, podczas zachodu Słońca. Maksymalna faza zaćmienia: 0,792. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 11. Maksimum fazy zaćmienia widziane z Gdańska o godz.: 20:05, maksymalna faza zaćmienia: 0,855. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 12. Maksimum fazy widziane z Łodzi (lewa) i Szczecina (prawa) o godz. 20:08. Maksymalna faza zaćmienia: 0,866 w Łodzi i 0,867 w Szczecinie. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 13. Maksimum fazy widziane z Poznania o godz.: 20:10. Maksymalna faza zaćmienia: 0,867. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 14. Maksimum fazy widziane z Warszawy o godz.: 20:07. Maksymalna faza zaćmienia: 0,861. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 15. Maksimum fazy widziane z Wrocławia o godz.: 20:12. Maksymalna faza zaćmienia: 0,874. Źródło: https://stellarium-web.org/

Tab. 1. Przebieg zaćmienia dla wybranych miast w Polsce. Źródło: Tomasz Ściężor, Almanach Astronomiczny na rok 2026, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa 2025 roku, https://www.urania.edu.pl/almanach/2026.
Kiedy w Polsce będzie można obserwować całkowite zaćmienie Słońca?
Niestety, ale w XXI wieku nie będziemy świadkami całkowitego zaćmienia Słońca, które można by było obserwować z terytorium naszego kraju. Najbliższe zaćmienie całkowite widoczne w Polsce wystąpi dopiero 7 października 2135 roku na Dolnym Śląsku i w Małopolsce [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 09h00m03s TD[1], w punkcie o szerokości geograficzna: 20,3°N i długości geograficznej: 57,6°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0603. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 4m50s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 224 km [6]. Pas zaćmienia całkowitego przebiegać będzie nad południowo-zachodnią częścią kraju (Ryc. 16).

Ryc. 16. Całkowite zaćmienie Słońca, 7 października 2135 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Kolejnego zaćmienia należy się spodziewać 25 maja 2142 roku na Pomorzu [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 09h32m37s UTC, w punkcie o szerokości geograficzna: 57,4°N i długości geograficznej: 31,9°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0449. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 3m17s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 187 km [6]. Pas całkowitego zaćmienia przebiegać będzie nad północną Polską (Ryc. 17).

Ryc. 17. Całkowite zaćmienie Słońca, 25 maja 2142 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Ostatnie w XXII wieku całkowite zaćmienie Słońca widoczne z Polski będzie można obserwować 14 kwietnia 2200 roku w Polsce północno-zachodniej i centralnej w pobliżu zachodu Słońca [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 15h49m57s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 43,8°N i długości geograficznej: 68,3°W. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0165. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 1m23s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 69 km [6] (Ryc. 18).

Ryc. 18. Całkowite zaćmienie Słońca, 14 kwietnia 2200 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
W XXI wieku natomiast będzie można zaobserwować dwa zaćmienia obrączkowe. Pierwsze wystąpi 13 lipca 2075 roku oraz 23 lipca 2093 roku.
Pierwsze z nich będzie można obserwować 13 lipca 2075 roku [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 6h05m44s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 63,1°N i długości geograficznej: 95,2°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 0,9467. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 4m45s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 262 km [6] (Ryc. 19).

Ryc. 19. Obrączkowe zaćmienie Słońca, 13 lipca 2075 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Pas zaćmienia obrączkowego przebiegać będzie przez południowo wschodnią część terytorium Polski (Ryc. 20). Zaćmienie będzie widoczne w Europie południowej i wschodniej, w północnej Rosji oraz na Syberii i północnym Pacyfiku [5].

Ryc. 20. Przebieg pasa obrączkowego zaćmienia Słońca, 13 lipca 2075 roku. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.
Kolejne będzie można zaobserwować 23 lipca 2093 roku [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 12h32m04s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 54,6°N i długości geograficznej: 1,3°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 0,9463. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 5m11s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 241 km [6] (Ryc. 21). Zaćmienie będzie widoczne w Ameryce północnej, na Atlantyku południowym, w Europie środkowej oraz w Azji południowo-zachodniej. Pas zaćmienia będzie przebiegał nad Polską południowo-zachodnią oraz południową (Ryc. 22–23).

Ryc. 21. Obrączkowe zaćmienie Słońca, 23 lipca 2093 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Ryc. 22. Przebieg pasa obrączkowego zaćmienia Słońca, 23 lipca 2093 roku. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.

Ryc. 23. Obrączkowe zaćmienie Słońca w Rzeszowie i we Wrocławiu. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.
Nieco z historii zaćmień w Polsce
W roku 966, kiedy to odbył się Chrzest Polski w pobliżu północno-wschodnich granic ówczesnego Państwa Polskiego (dzisiejsza Suwalszczyzna) lub na krańcach północno-wschodnich również wystąpiło całkowite zaćmienie Słońca [7]. Centralną fazę obserwowano o godzinie 17h15m22s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 72,4°N i długości geograficznej: 23°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 1,0556. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 2m55s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 597 km. Zaćmienie można było obserwować w godzinach późno popołudniowych, kiedy Słońce znajdowało się już nisko nad horyzontem [6]. Z terytorium Polski można było obserwować zaćmienie częściowe (Ryc. 24).

Ryc. 24. Całkowite zaćmienie Słońca, 20 lipca 966 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Pod koniec X wieku z terytorium ówczesnej Polskie można obserwować zaćmienie obrączkowe, które wystąpiło 21 października 990 roku. Centralną fazę obserwowano o godzinie 11h18m42s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 49,7°N i długości geograficznej: 32,3°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 0,9211. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 8m09s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 644 km [6]. Pas zaćmienia obejmował praktycznie cały kraj z wyjątkiem krańców południowo-zachodnich i częściowo południowych, na którym można było obserwować zaćmienie częściowe (Ryc. 25).

Ryc. 25. Obrączkowe zaćmienie Słońca, 21 października 990 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
Pas kolejnego całkowitego zaćmienia Słońca z 20 marca 1140 roku przebiegał nad brzegiem Bałtyku. Zaćmienie można było obserwować w Gdańsku i Wilnie. Centralną fazę obserwowano o godzinie 14h08m51s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 38,6°N i długości geograficznej: 40,8°W. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 1,0607. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 4m42s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 251 km [6] (Ryc. 26).

Ryc. 26. Całkowite zaćmienie Słońca, 20 marca 1140 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
W XX wieku, jedyne całkowite zaćmienie Słońca, które można było obserwować z terytorium współczesnej Polski wystąpiło 30 czerwca 1954 roku [7]. Pas całkowitego zaćmienia przebiegał również przez Suwalszczyznę. Centralna faza nastąpiła o godzinie 12h32m38s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 60,5°N i długości geograficznej: 4,2°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 1,0357. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 2m35s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 153 km [6]. Zaćmienie można było obserwować w godzinach wczesnopopołudniowych (Ryc. 27).

Ryc. 27. Całkowite zaćmienie Słońca, 30 czerwca 1954 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Ryc. 28. Mapa synoptyczna z 12 sierpnia 2026 roku, z godz.: 00 UTC, Źródło: IMGW-PIB.
Dzisiaj pogodę w Polsce kształtuje układ wysokiego ciśnienia z centrum 1028 hPa nad Niemcami (Ryc. 28). W dzień w południowej i zachodniej części kraju zachmurzenie małe, na pozostałym obszarze umiarkowane okresami duże. Na krańcach północnych i północno-wschodnich możliwe słabe przelotne opady deszczu. Temperatura maksymalna od 18°C nad morzem i w rejonach podgórskich, do 24°C w centrum, na zachodzie i południu. Wiatr słaby, nad morzem umiarkowany, miejscami na północy i w górach porywisty, z kierunków północnych. W Bieszczadach wiatr dość silny i silny (od 35 km/h do 50 km/h), w porywach do 65 km/h, północno-wschodni (Ryc. 29-33) [źródło: meteo.imgw.pl].
Zapraszamy do śledzenia prognoz na stronie meteo.imgw.pl.

Ryc. 29. Synoptyczna prognoza pogody na dzień 12 sierpnia 2026 roku. Źródło: IMGW-PIB.

Ryc. 30. Prognoza numeryczna pola zachmurzenia chmurami piętra niskiego, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Ryc. 31. Prognoza numeryczna pola zachmurzenia chmurami piętra średniego, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Ryc. 32. Prognoza numeryczna pola zachmurzenia chmurami piętra wysokiego, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Ryc. 33. Prognoza numeryczna pola opadu, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.
Literatura
- Tomasz Ściężor, Almanach Astronomiczny na rok 2026, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa 2025 roku.
- Eugeniusz Rybka, Astronomia ogólna, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1983.
- Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, second edition, July 2021, Astropixels Publishing, USA.
- Fred Espenak, Eclipse Almanac 2021 to 2030, Ten Years of Solar and Lunar Eclipses, October 2020, Astropixels Publishing, USA.
- Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.
- Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
- Jerzy M. Kreiner, Ziemia i Wszechświat – astronomia nie tylko dla geografów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków, 2009.
- Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willmann-Bell, Inc, 2000.
- Jean Meeus, Astronomical Algorithms, Willmann-Bell, Inc, 2nd edition, 1998.
- Jerzy Kreiner, Astronomia z astrofizyką, Wydawnictwa PWN, 1992.
- P. G. Kulikowski, Poradnik miłośnika astronomii, PWN, Warszawa, 1976.
[1] TD – Terrestial Dynamic Time