Wkład IMGW-PIB w badania w obszarze zdrowia publicznego w Polsce
Na tegorocznym EMS Annual Meeting 2026, które odbyło się w dniach 6–11 września 2026 r. w Utrechcie prezentacje prac w obszarze biometeorologii człowieka odbyły się w ramach środowej sesji OSA2.4, które prowadzili Tanja Cegnar reprezentująca Slovenian Environment Agency, przewodnicząca International Society of Biometeorology oraz Andreas Matzarakis z Uniwersytetu we Freiburgu.
Wśród tegorocznych tematów dominowały wystąpienia dotyczące modelowania komfortu termicznego w środowisku miejskim, w tym modyfikacji związanych z udziałem zieleni i powierzchni czynnych. Przedstawiciele IMGW-PIB – Bogdan Bochenek i Joanna Wieczorek – zaprezentowali wyniki badań dotyczących wykorzystania danych meteorologicznych i danych o jakości powietrza do modelowania ryzyka zdrowotnego, w szczególności pilnych hospitalizacji pacjentów z obciążeniami układu oddechowego i trawiennego. Te grupy pacjentów są wskazane przez zespoły terapeutyczne jako szczególnie wrażliwe na zmiany klimatu. W nawiązaniu do programu WMO – EarlyWarnings4 ALL – powinny zostać uwzględnione w kompleksowej osłonie meteorologicznej.
Dr Joanna Wieczorek przedstawiła wystąpienie pt. „Air pollution and meteorological drivers of the risk of urgent IBD hospital admission in Poland”. Badanie dotyczyło wpływu krótkotrwałej ekspozycji na warunki meteorologiczne oraz zanieczyszczenie powietrza na ryzyko pilnej hospitalizacji pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (IBD). Analiza objęła 66 657 pilnych hospitalizacji w Polsce w latach 2012–2019, w tym przypadki choroby Leśniowskiego-Crohna (CD, ICD-10: K50) oraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (UC, ICD-10: K51) uzyskane z danych Narodowego Instytutu Zdrowia. W badaniu realizowanym wspólnie z Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego zastosowano metodę time-stratified case-crossover, analizując stężenia 19 zanieczyszczeń powietrza oraz 22 elementów meteorologicznych. Najwyraźniejszy związek zaobserwowano dla podwyższonych stężeń NOx i NO2 w dniu ekspozycji lub z jednodniowym opóźnieniem, przy czym efekt był szczególnie widoczny w populacji w wieku 19–60 lat i na obszarach miejskich. Zaobserwowano również interakcję z promieniowaniem słonecznym. Liczba hospitalizacji pacjentów IBD w trybie nagłym wzrastała, jeśli wysokie stężenie tlenku i dwutlenku azotu w powietrzu poprzedzała (lag 3) ekspozycja na warunki dużego nasłonecznienia. Efekty były silniejsze u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (UC). Pod względem biologicznym taki efekt można tłumaczyć zwiększoną aktywnością układu odpornościowego i jego nadmierną reakcją, skutkującą okresowym występowaniem stanu zapalnego, zwłaszcza u pacjentów z chorobami o podłożu immunologicznym.
W tej samej sesji dr Bogdan Bochenek przedstawił pracę pt. „Air pollution and meteorological factors affecting emergency hospital admissions of 630,059 respiratory patients in Poland”. Badanie stanowiło ogólnopolską analizę wpływu czynników środowiskowych na pilne hospitalizacje związane z chorobami układu oddechowego, ze szczególnym uwzględnieniem POChP. Połączono wieloletnie dane meteorologiczne i dane dotyczące jakości powietrza z rejestrem hospitalizacji, a przestrzenną integrację danych przeprowadzono z wykorzystaniem jednostek TERYT. Do określenia opóźnionych i nieliniowych zależności pomiędzy ekspozycją a ryzykiem hospitalizacji wykorzystano modele Distributed Lag Non-Linear Models (DLNM).
Wyniki analizy wykazały na najsilniejszy i najbardziej stabilny związek z ryzyka hospitalizacji pilnej z powodu POChP z występowaniem podwyższonego stężenia SO₂ w powietrzu. Wyższe wartości temperatury minimalnej i maksymalnej były natomiast związane ze zmniejszonym ryzykiem hospitalizacji. Istotnym elementem analizy było uwzględnienie opóźnionego oddziaływania czynników środowiskowych – efekty zanieczyszczeń nie ograniczały się do dnia ekspozycji, lecz utrzymywały się przez kolejne dni. W przypadku temperatury najsilniejsze zmniejszenie ryzyka obserwowano z opóźnieniem sięgającym około 14 dni. Analiza wskazała również na różnice odpowiedzi na poszczególne czynniki środowiskowe pomiędzy kobietami i mężczyznami. Szybszą odpowiedź w postaci przyrostu liczby hospitalizacji pilnych z powodu POChP wykazywały kobiety, a także mieszkańcy miast.
Analizy medyczne dla rozwoju prognoz impaktowych
Oba wystąpienia prezentowały rozwijany w IMGW-PIB obszar badań z zakresu meteorologii stosowanej, a dotyczący modelowania biometeorologicznego, łączącego dane meteorologiczne, informacje o zanieczyszczeniu powietrza oraz duże zbiory danych medycznych. Zastosowanie metod epidemiologicznych i modeli uwzględniających opóźnione efekty ekspozycji umożliwia ilościową ocenę wpływu warunków środowiskowych na zdarzenia medyczne i kondycję zdrowotną populacji. Wyniki stanowią podstawę do dalszego rozwoju modeli ryzyka zdrowotnego, które w przyszłości mogą być integrowane z numerycznymi prognozami pogody i jakości powietrza w celu tworzenia impaktowych prognoz biometeorologicznych oraz wspierania systemów organizacji sektora medycznego, szczególnie w obszarze wczesnego ostrzegania o podwyższonym ryzyku zdrowotnym.
Zaproszenie na warsztaty Tromp Foundation
Przedstawiciele IMGW-PIB wzięli również udział w warsztatach hybrydowych „Living with the Elements: Weather, Climate, and Human Health”, na zaproszenie przewodniczącej ISB. Podczas warsztatów wystąpili ze specjalnym wykładem dotyczącym wyników dotychczasowej współpracy z partnerami medycznymi i specyfiki analiz w obszarze zdrowia środowiskowego w Polsce.
Podczas wydarzenia dyskutowano o kwestii ocen ryzyka zdrowotnego, wyrównywaniu nierówności w dostępie do kompleksowej osłony, zagadnieniach związanych ze skuteczną komunikacją przy przekazywaniu ostrzeżeń i rekomendacji, a także o współpracy z mediami oraz o potrzebie edukowania ludności w zakresie wpływu pogody na zdrowie i dobrostan.
Warsztaty zorganizowała Fundacja im. Solco W. Trompa, której celem jest służenie społeczeństwu poprzez wspieranie nauki badającej wpływ atmosfery na organizmy żywe, w celu zapewnienia lepszego i zdrowszego życia. Zagadnienia związane ze zdrowiem środowiskowym, podejmowane w analizach IMGW-PIB wpisują się w nurt badań biometeorologicznych, a nawiązana współpraca i kontakty wesprą organizację warsztatów na przyszłorocznym spotkaniu EMS w Krakowie.