W dniach 25–27 maja 2026 r. w Białowieży, w siedzibie Białowieskiego Parku Narodowego odbyła się konferencja RE-NATURA, poświęcona renaturyzacji rzek – działaniom, które wpisują się w nowoczesne gospodarowanie wodą dostosowane do wyzwań klimatycznych i łagodzenia kryzysu wodnego. Organizatorami wydarzenia był Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy wraz z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie. Konferencja zgromadziła interdyscyplinarny zespół przedstawicieli nauki, administracji publicznej, organizacji społecznych – jednym słowem kluczowych przedstawicieli wszystkich instytucji odpowiedzialnych za bezpieczną gospodarkę wodną w Polsce.

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z pierwszej edycji wydarzenia RE-NATURA było podkreślenie, że renaturyzacja to proces, który wymaga holistycznego podejścia, powiązań między nauką i wdrażaniem, realizowanymi i podejmowanymi w krajobrazie. Podkreślono, że o powodzeniu działań renaturyzacyjnych decydują nie tylko parametry biologiczne, hydrologiczne i rozwiązania inżynieryjne, ale również społeczne zrozumienie celu tych działań, lokalne wartości, doświadczenia mieszkańców oraz zdolność do budowania współpracy wokół wspólnej wizji przyszłości.

Dlatego konferencja RE-NATURA 2026 wykraczała poza tradycyjną formułę konferencji naukowej. Obok plenarnych sesji eksperckich uczestnicy pracowali w terenie, poznając efekty renaturyzacji rzeki Narewki w Białowieży. Analizowali stan uwodnienia torfowiska, przez które przepływa rzeka, badali makrozoobentos wyłowiony z Narewki oraz zapoznawali się z nowoczesnymi metodami monitoringu hydrologicznego i meteorologicznego prezentowanymi przez specjalistów IMGW-PIB. W Nadleśnictwie Browsk uczestnicy własnoręcznie wykonywali przetamowania na rowach odwadniających, aby zatrzymać więcej wody w krajobrazie Puszczy Białowieskiej.

Znaczącą część programu poświęcono wymianie doświadczeń i poszukiwaniu praktycznych rozwiązań możliwych do wdrożenia przez samorządy, instytucje rządowe i zarządców wód. Dyskusje dotyczyły m.in. małej retencji w lasach, wody dla rolnictwa, renaturyzacji rzek w obszarach zurbanizowanych, wykorzystania danych hydrologicznych oraz znaczenia planowania przestrzennego w adaptacji do zmiany klimatu. Dyskusje podkreślały też nierozerwalność zagrożeń suszowych i powodziowych oraz potrzebę komplementarnego podejścia do tych zagrożeń oraz fakt, że nie ma jednego dobrego rozwiązania dla wszystkich problemów. Należy łączyć działania techniczne z nietechnicznymi i każdorazowo poszukiwać odpowiednich rozwiązań dopasowanych do uwarunkowań i problemów.

Prace warsztatowe zaplanowane ostatniego dnia koncentrowały się wokół zagadnień, które najczęściej decydują o powodzeniu projektów: finansowania działań, usuwania barier na rzekach, współpracy ze społecznościami lokalnymi oraz oceny skuteczności działań retencyjnych. W dyskusjach wielokrotnie podkreślano, że skuteczna renaturyzacja nie kończy się na diagnozie problemów. Wymaga tworzenia partnerstw, budowania społecznego zrozumienia oraz poszukiwania rozwiązań możliwych do wdrożenia w konkretnych warunkach lokalnych.

Szczególną rolę podczas konferencji odegrały innowacyjne narzędzia wspierające transfer wiedzy pomiędzy środowiskami. Zbudowany na tą okoliczność Interaktywny Symulator Rzeki pomagał uczestnikom zrozumieć “jak działa rzeka” i jakie zachodzą w niej procesy, kiedy ingerujemy w jej koryto i dolinę. Z kolei współtworzona przez uczestników Mapa Drogowa Renaturyzacji Rzek stała się przestrzenią do gromadzenia doświadczeń, identyfikowania barier oraz wypracowywania praktycznych rekomendacji dla przyszłych działań renaturyzacyjnych.

Konferencja pokazała również, że skuteczne zarządzanie wodą wymaga wychodzenia poza granice poszczególnych dyscyplin i instytucji. Coraz większego znaczenia nabiera nie tylko rozwijanie i pogłębianie wiedzy, ale także jej tłumaczenie na język decyzji, praktyki i społecznego doświadczenia bardziej zrozumiały dla społeczeństwa i umożliwiający podejmowanie decyzji. Jednym z najważniejszych przesłań RE-NATURA 2026 było przekonanie, że renaturyzacja zaczyna się od nauki, ale powodzenie osiąga dopiero wtedy, gdy staje się wspólnym przedsięwzięciem ludzi, realizowanym w oparciu o wiedzę inżynierską.

Konferencja RE-NATURA planowana jest jako wydarzenie odbywające się w cyklu dwuletnim.