Przejdź do treści
AAA
Kontrast

19.11.2021

IMGW-PIB: Charakterystyka wybranych elementów klimatu w Polsce w październiku 2021 roku

TEMPERATURA POWIETRZA

Średnia obszarowa temperatura powietrza w październiku 2021 r. wyniosła 9,4°C i była o 0,6°C wyższa od średniej wieloletniej dla tego miesiąca (klimatologiczny okres normalny 1991-2020). Tegoroczny październik należy zaliczyć do miesięcy normalnych. Najcieplejszymi regionami Polski były Pas Wybrzeży i Pobrzeży Południowobałtyckich (średnia obszarowa temperatura 10,4°C) oraz zachodnia część Pasa Nizin (średnia 10,2°C), najchłodniejszym zaś Karpaty – tam średnia temperatura powietrza wyniosła 8,5°C. (Wartości temperatury były wyższe od normy o 1,0°C w regionach najcieplejszych i o 0,1°C w Karpatach.)

Wartości średniej obszarowej temperatury powietrza oraz klasyfikacja termiczna w październiku 2021 r. w poszczególnych regionach klimatycznych Polski.

Według klasyfikacji rangowej średniej temperatury miesięcznej, obejmującej okres od 1951 r., październik 2021 r. plasuje się na 21. pozycji. Był to dwunasty najcieplejszy październik w XXI wieku (różnica między najcieplejszym październikiem 2000 r. wyniosła 2,4°C). Najniższą średnią temperaturą obszarową charakteryzował się ten miesiąc w 2003 r. (5,6°C).

Klasyfikacja warunków termicznych w Polsce w październiku, w okresie 1951-2021, na podstawie norm okresu normalnego 1991-2020.

Przestrzenne zróżnicowanie temperatury powietrza w październiku pokazuje, że wartości średniej miesięcznej temperatury powietrza na całym obszarze Polski malały z zachodu na wschód. Najchłodniejszymi regionami były Karpaty i Karkonosze, a także północno-wschodnia część Polski. Najcieplej były w zachodniej części kraju oraz w zachodniej i środkowej części Wybrzeża i Pobrzeży Południowobałtyckich.

Wskaźnik anomalii, tj. odchyleń od wartości wieloletnich średnich miesięcznych z okresu 1991-2020, zawierał się granicach od –1,0°C do 2,0°C. Obszar położony w północno-zachodniej części kraju był cieplejszy o co najmniej 1°C od normy.

Najwyższą temperaturę powietrza (26,2°C) odnotowano 5 października we Wrocławiu (informacja dotyczy jedynie stacji synoptycznych). Ogólnie najcieplejsze dni miesiąca notowano między 3 a 5 października. Na 43 z 59 stacji synoptycznych wartości absolutnego maksimum temperatury powietrza przekraczały 20°C, a na 57 przekraczały próg 15°C. Jedynie na Śnieżce i na Kasprowym Wierchu było chłodnej.

Ujemne wartości temperatury powietrza zarejestrowano w październiku na 50 stacjach synoptycznych – poniżej zera nie spadła temperatura tylko na stacjach Wybrzeża i w północno-wschodniej Polsce. Najchłodniej było 24 października na Kasprowym Wierchu (–6,7°C) i na Śnieżce (–5,6°C).

W przestrzennym rozkładzie wartości kwantyla 95% temperatury widoczny był wyraźny trend – jego wartości malały od południowo-zachodniej Polski (tam było najcieplej) w kierunku północno-wschodnim. Przestrzenny rozkład kwantyla 5% temperatury minimalnej ma bardziej zróżnicowany rozkład przestrzenny, choć w znacznym stopniu odzwierciedla on rozkład średniej miesięcznej temperatury powietrza w tym miesiącu.

Przestrzenny rozkład wartości kwantyla 95% maksymalnej temperatury powietrza i kwantyla 5% minimalnej temperatury powietrza w październiku 2021 r.

Zmienność średniej dobowej obszarowej temperatury powietrza w Polsce od 1 stycznia 2021 r. na tle wartości wieloletnich (1991-2020).

W październiku średnie dobowe wartości temperatury powietrza mieściły się zazwyczaj między średnią wieloletnią tego elementu, a wartościami kwantyli 5% i 95%. 20 października wartość średniej dobowej temperatury powietrza w Polsce przekroczyła próg wyznaczony przez kwantyl 90% tego elementu. Występujący od szeregu lat silny wzrostowy trend temperatury powietrza na obszarze Polski był w październiku 2021 roku kontynuowany. Tylko od 1951 roku wzrost temperatury w tym miesiącu szacowany jest na nieco powyżej 0,9°C.

Seria anomalii średniej obszarowej temperatury powietrza w październiku w Polsce względem okresu referencyjnego 1991-2020 oraz wartość trendu (°C/10 lat); serie wygładzono 10-letnim filtrem Gaussa (czarna linia).

Wartość współczynnika trendu jest zróżnicowana w poszczególnych regionach klimatycznych kraju. Najsilniejszy wzrost temperatury powietrza w październiku występuje w Karpatach i na obszarze nizin, najsłabsze są na wyżynach.

OPADY ATMOSFERYCZNE

Obszarowo uśredniona suma opadu atmosferycznego w październiku w Polsce wyniosła zaledwie 19,2 mm, co stanowiło 41% normy dla tego miesiąca określonej na podstawie pomiarów w latach 1991-2020. Według klasyfikacji Kaczorowskiej miniony październik należy zaliczyć do miesięcy bardzo suchych.

Klasyfikacja warunków pluwialnych w Polsce w październiku, w okresie 1951-2021, na podstawie norm okresu normalnego 1991-2020.

Według klasyfikacji rangowej średniej obszarowej sumy opadów, obejmującej okres od 1966 r., październik 2021 r. plasuje się na 49. pozycji. Najbardziej zasobny w opady był październik w 1974 r. (ze średnią sumą 162,7 mm), najmniej – w 1988 r. (zaledwie 11,2 mm).

Październik 2021 roku charakteryzował się przestrzennym zróżnicowaniem warunków pluwialnych na obszarze całego kraju w zakresie od kilku do blisko 70 mm. Najniższe opady (poniżej 10 mm) wystąpiły w południowo-wschodniej Polski. Najwyższe miesięczne sumy opadów odnotowano w rejonie Środkowego Wybrzeża. Opady w październiku zawierały się w przedziale 10-100% normy wieloletniej (1991-2020).

Przestrzenny rozkład miesięcznej sumy opadów w październiku 2021 r. oraz przestrzenny rozkład anomalii sumy opadów w stosunku do normy (tj. średniej miesięcznej wartości wieloletniej elementu w okresie 1991-2020).

Skumulowane sumy opadów atmosferycznych (od stycznia 2021 r.) na poszczególnych stacjach obrazują sytuację w zakresie zasilania opadowego. Widać, że na niektórych stacjach skumulowany deficyt opadu jest niezwykle wysoki.

Skumulowana liczba dni z opadem (liczona od 1 stycznia 2021 r.) na większości stacji była zgodna z normą lub oscylowała w jej pobliżu.

Znajduje to swoje odzwierciedlenie w Klimatycznym Bilansie Wodnym. Jego przestrzenny rozkład obrazuje dramatyczną utratę wilgoci w południowo-wschodniej Polsce (poza obszarami górskimi).

Październik był ostatnim miesiącem ciepłego półrocza hydrologicznego (maj-październik). W tym okresie parowanie było co najmniej równe wysokości opadów na obszarze Wybrzeży i Pobrzeży Południowobałtyckich, Nizin, Pojezierzy i Wyżyn, a mniejsze jedynie w obszarach górskich (tam Klimatyczny Bilans Wodny przyjmuje wartości dodatnie).

Parowanie potencjalne i Klimatyczny Bilans Wodny (różnica pomiędzy wysokością opadów a parowaniem potencjalnym) w październiku 2021 roku.

Opracował M. Miętus
Na podstawie materiałów przygotowanych przez zespół: D. Biernacik, A. Chodubska,  M. Kitowski, E. Łaszyca, M. Marosz.